Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

श्रेयो-धर्मकर्मविचारः

Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma

“दानवप्रवर! सम्पूर्ण ग्रह उनकी दोनों भौंहोंके बीचमें स्थित हैं। नक्षत्रमण्डल नेत्रोंसे प्रकट हुआ है। दनुनन्दन! यह पृथ्वी उनके दोनों चरणोंमें स्थित है ।। (तं विद्धि भूत॑ विश्वादिं परम विद्धि चेश्वरम्‌ ।) रजस्तमश्न सत्त्वं च विद्धि नारायणात्मकम्‌ | सो55श्रमाणां फलं तात कर्मणस्तत्‌ फलं विदु:,“उन्हें तुम सम्पूर्ण भूतस्वरूप, इस जगत्‌का आदिकारण और परमेश्वर समझो। रजोगुण, तमोगुण और सत्त्वगगुण--इन तीनोंको नारायणमय ही मानो। तात! समस्त आश्रमोंका फल वे ही हैं। विद्वान्‌ पुरुष समस्त कर्माद्वारा प्राप्तव्य फल उन्हींको मानते हैं

dānavapravara! sampūrṇa-grahā ubhayor bhruvor madhye sthitāḥ | nakṣatra-maṇḍalaṃ netrābhyāṃ prakaṭaṃ bhavati | danunandana! iyaṃ pṛthivī ubhayor caraṇayoḥ sthitā || taṃ viddhi bhūta-viśvādīṃ paramaṃ viddhi ceśvaram | rajas tamaś ca sattvaṃ ca viddhi nārāyaṇātmakam | sa evāśramāṇāṃ phalaṃ tāta karmāṇāṃ tat phalaṃ viduḥ ||

Bhishma sprach: „O Vornehmster der Daityas! Alle Planeten sind zwischen Seine beiden Brauen gestellt; der Kreis der Sternbilder strahlt aus Seinen Augen hervor. O Sohn Danus, diese Erde ruht auf Seinen beiden Füßen. Erkenne Ihn als die Gestalt und den Ursprung aller Wesen, als die erste Ursache des Alls und als den höchsten Herrn. Verstehe rajas, tamas und sattva — die drei guṇas — als von Nārāyaṇa durchdrungen. Mein Kind, Er allein ist die Frucht aller āśramas; die Weisen wissen, dass die letzte Frucht, die durch jede Art von Handeln zu erlangen ist, Er selbst ist.“

तम्him/that (one)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
विद्धिknow (you)
विद्धि:
Kriya
TypeVerb
Rootविद्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
भूतम्the being; the existent
भूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Accusative, Singular
विश्व-आदिम्the origin of the universe
विश्व-आदिम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्वादि
FormMasculine, Accusative, Singular
परम्supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Accusative, Singular
विद्धिknow (you)
विद्धि:
Kriya
TypeVerb
Rootविद्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
and
:
TypeIndeclinable
Root
ईश्वरम्the Lord
ईश्वरम्:
Karma
TypeNoun
Rootईश्वर
FormMasculine, Accusative, Singular
रजःrajas (passion)
रजः:
Karta
TypeNoun
Rootरजस्
FormNeuter, Nominative, Singular
तमःtamas (darkness/inertia)
तमः:
Karta
TypeNoun
Rootतमस्
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सत्त्वम्sattva (purity/clarity)
सत्त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootसत्त्व
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विद्धिknow (you)
विद्धि:
Kriya
TypeVerb
Rootविद्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
नारायण-आत्मकम्having the nature of Nārāyaṇa; Nārāyaṇa-made
नारायण-आत्मकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनारायणात्मक
FormNeuter, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
आश्रमाणाम्of the āśramas (stages of life)
आश्रमाणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Genitive, Plural
फलम्fruit; result
फलम्:
Karta
TypeNoun
Rootफल
FormNeuter, Nominative, Singular
तातdear one; son
तात:
Sambodhana
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
कर्मणःof action; of a deed
कर्मणः:
Sambandha
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Genitive, Singular
तत्that
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
फलम्fruit; result
फलम्:
Karta
TypeNoun
Rootफल
FormNeuter, Nominative, Singular
विदुःthey know
विदुः:
Kriya
TypeVerb
Rootविद्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
N
Nārāyaṇa
D
Danu (as lineage marker: danunandana)
G
Grahāḥ (planets)
N
Nakṣatra-maṇḍala (constellations)
P
Pṛthivī (Earth)
T
Triguṇa (rajas, tamas, sattva)
Ā
Āśramas (four stages of life)