Shloka 19
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
एष मार्गों हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमल: शुचि: । तथा वाक्कायमनसां नियम: कामतो<न्यथा,मूढता और आसक्तिका अभाव, काम और क्रोधका त्याग एवं दीनता, उद्ण्डता तथा उद्वेगसे रहित होना और चित्तकी स्थिरता एवं निष्कामभावसे मन, वाणी और इन्द्रियोंका संयम--यह मोक्षका स्वच्छ, निर्मल एवं पवित्र मार्ग है
eṣa mārgo hi mokṣasya prasanno vimalaḥ śuciḥ | tathā vākkāyamanasāṃ niyamaḥ kāmato 'nyathā |
Bhishma sprach: „Dies ist wahrlich der klare Weg zur Befreiung—heiter, makellos und rein: die disziplinierte Zügelung von Rede, Leib und Geist, nicht vom Begehren oder von dessen gegensätzlichen Regungen getrieben. Frei von Verblendung und Anhaften; das Aufgeben von Begierde und Zorn; ohne Elend, Überheblichkeit und Aufgewühltheit; Festigkeit des Geistes; und die selbstlose (wunschlose) Ordnung von Geist, Rede und Sinnen—das ist die saubere, unbefleckte und heilige Straße zur Moksha.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is approached through purity and serenity grounded in disciplined restraint of speech, body, and mind—free from desire-driven impulses—together with non-attachment, abandonment of lust and anger, freedom from agitation and arrogance, and steadiness of mind.
In the Shanti Parva instruction section, Bhishma is advising Yudhishthira on dharma and the means to spiritual freedom, summarizing the ethical-psychological disciplines that constitute the ‘pure path’ to moksha.