Shloka 42
Adhyāya 262: Śabda-brahman, Para-brahman, and the Ethics of Tyāga
Kapila–Syūmaraśmi Saṃvāda
पुरोडाशो हि सर्वेषां पशूनां मेध्य उच्यते । सर्वा नद्य: सरस्वत्य: सर्वे पुण्या: शिलोच्चया:,यज्ञविहित समस्त पशुओंके दुग्ध आदिसे निर्मित पुरोडाशको ही पवित्र बताया जाता है। सारी नदियाँ ही सरस्वतीका रूप हैं और समस्त पर्वत ही पुण्यमय प्रदेश हैं
puroḍāśo hi sarveṣāṁ paśūnāṁ medhya ucyate | sarvā nadyaḥ sarasvatyaḥ sarve puṇyāḥ śilocchayāḥ ||
Tulādhāra sprach: „Der Opferkuchen (puroḍāśa), bereitet nach der vorgeschriebenen Weise für Gaben, die aus dem Ertrag aller Wesen genommen sind, gilt als reinigend. In demselben Geist sind alle Flüsse als Gestalten der Sarasvatī zu betrachten und alle Berge als heilige Höhen. Diese Lehre weitet den Bereich des Heiligen: Reinheit ist nicht auf einen einzigen, ausschließlichen Stoff oder einen bevorzugten Ort beschränkt, sondern wird überall erkannt, wo der Geist der Ehrfurcht und rechtes Verhalten gemäß dem Dharma gegenwärtig ist.“
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Holiness and purification are not restricted to a single exclusive object or location. The verse affirms a broad, inclusive vision: the properly enjoined offering is purifying, and sacredness can be recognized widely—every river as Sarasvatī and every mountain as a holy height—encouraging reverence and ethical regard beyond narrow ritual boundaries.
In the Śānti Parva’s discourse, Tulādhāra is instructing his interlocutor on dharma by reframing ritual and sacred space. He cites the purifying status of the puroḍāśa and then expands the idea of sanctity to all rivers and mountains, steering the discussion toward a more universal understanding of purity and sacredness.