Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Dharma-Pramāṇa-Vicāra: The Elusiveness of Dharma and the Limits of Rule-Lists

पृथग्भूतेषु सृष्टेषु चतुर्थाश्रमकर्मसु । समाधौ योगमेवैतच्छाण्डिल्य: शममब्रवीत्‌,संन्यास आश्रमके कर्म भिन्न-भिन्न प्रकारके बताये गये हैं। उनमें समाधिके विषयमें मैंने जो कुछ बताया है, इसीको शाण्डिल्य मुनिने शमके नामसे (छान्दोग्य&पनिषद्‌ शाण्डिल्य ब्राह्मणमें) कहा है

pṛthagbhūteṣu sṛṣṭeṣu caturthāśramakarmasu | samādhau yogam evaitac chāṇḍilyaḥ śamam abravīt |

Vyāsa sprach: „Wenn die Wesen als voneinander verschieden erschaffen sind und die Pflichten der vierten Lebensstufe (Entsagung) dargelegt werden, dann ist das, was ich über Samādhi beschrieben habe, genau dies: Yoga selbst — was der Weise Śāṇḍilya in der upanishadischen Lehre ‘śama’ (innere Ruhe) nannte.“

पृथक्separately, distinctly
पृथक्:
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
भूतेषुin the beings / elements
भूतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Locative, Plural
सृष्टेषुwhen created / among the created
सृष्टेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसृष्ट
FormNeuter, Locative, Plural
चतुर्थfourth
चतुर्थ:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
FormMasculine, Locative, Plural
आश्रमin the (four) stages of life
आश्रम:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Locative, Plural
कर्मसुin the duties/acts
कर्मसु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Locative, Plural
समाधौin samādhi
समाधौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमाधि
FormMasculine, Locative, Singular
योगम्yoga (concentration/union)
योगम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोग
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed, only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
शाण्डिल्यःŚāṇḍilya (sage)
शाण्डिल्यः:
Karta
TypeNoun
Rootशाण्डिल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
शमम्tranquility, calmness (śama)
शमम्:
Karma
TypeNoun
Rootशम
FormMasculine, Accusative, Singular
अब्रवीत्said, declared
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada

व्यास उवाच

V
Vyāsa
Ś
Śāṇḍilya
C
caturthāśrama (saṃnyāsa)

Educational Q&A

The verse equates the meditative culmination (samādhi) taught as yoga with the Upaniṣadic virtue called śama—inner calm and mental restraint—showing that renunciant discipline is fundamentally an inward practice of stilling the mind.

In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa clarifies terminology: the same inner practice he has explained under samādhi/yoga is referred to by the sage Śāṇḍilya as śama, linking Mahābhārata teaching with Upaniṣadic discourse.