Shloka 7
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
अफालकुष् व्रीहियवं नीवारं विघसानि च । हवींषि सम्प्रयच्छेत मखेष्वत्रापि पजचसु,वनवासी मुनि बिना जोती हुई पृथ्वीसे पैदा हुआ धान, जौ, नीवार तथा विघस (अतिथियोंको देनेसे बचे हुए) अन्नसे जीवन-निर्वाह करे। वानप्रस्थमें भी पंचमहायज्ञोंमें हविष्य वितरण करे
Vyāsa uvāca — aphāla-kṛṣṭaṁ vrīhi-yavaṁ nīvāraṁ vighasāni ca | havīṁṣi samprayaccheta makheṣv atrāpi pañcasu ||
Vyāsa sprach: „Der im Wald lebende Weise soll sich von Reis und Gerste nähren, die auf ungepflügter Erde wachsen, von Wildkorn (nīvāra) und von dem, was nach der Bewirtung der Gäste übrig bleibt. Selbst im Waldstadium soll er die vorgeschriebenen Opfergaben (havis) in den fünf täglichen Opfern ordnungsgemäß darbringen und austeilen. So ist Entsagung keine Nachlässigkeit: Schlichtheit des Lebensunterhalts verbindet sich mit fortwährender Pflicht gegenüber Göttern, Ahnen, Wesen und Gästen.“
व्यास उवाच
Educational Q&A
A forest-dweller should live with minimal harm—using naturally available grains and what remains after serving others—while still maintaining the discipline of the five daily sacrifices. Renunciation is framed as ethical restraint plus ongoing responsibility.
Vyāsa is describing proper conduct for the vānaprastha/forest stage: the muni’s permitted foods (uncultivated grains, wild rice, and leftovers after hospitality) and the continued performance of the pañca-mahāyajñas through offering and distribution of havis.