Shloka 6
नियतो नियताहार: षष्ठ भुक्तो5प्रमत्तवान् | तदग्निहोत्रं ता गावो यज्ञाज़नि च सर्वश:,वानप्रस्थी पुरुष नियमके साथ रहे, नियमानुकूल भोजन करे। दिनके छठे भाग अर्थात् तीसरे पहरमें एक बार अन्न ग्रहण करे और प्रमादसे बचा रहे। गृहस्थाश्रमकी ही भाँति अन्निहोत्र, वैसी ही गो-सेवा तथा उसी प्रकार यज्ञके सम्पूर्ण अंगोंका सम्पादन करना वानप्रस्थका धर्म है
niyato niyatāhāraḥ ṣaṣṭha-bhukto ’pramattavān | tad agnihotraṃ tā gāvo yajñāṅgāni ca sarvaśaḥ |
Vyāsa sprach: „Der Vānaprastha soll diszipliniert sein und nur essen, was die Regel erlaubt. Er nehme Speise einmal in der sechsten Tageszeit (also zur vorgeschriebenen Stunde) und bleibe wachsam, frei von Nachlässigkeit. Wie im Leben des Hausvaters, so auch für ihn: die Pflege des heiligen Feuers (agnihotra), die Sorge für die Kühe und die vollständige Ausführung aller Glieder des Opfers—das ist das Dharma des Vānaprastha.“
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines vānaprastha-dharma as disciplined living: regulated food taken once daily at the prescribed time, constant vigilance against negligence, and continuation of key Vedic duties—agnihotra, care of cows, and full performance of sacrificial components—much as in the gṛhastha (householder) stage.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa lays down practical observances for the forest-dweller stage of life, emphasizing restraint, attentiveness, and the maintenance of sacred and social responsibilities even after withdrawing from household life.