Shloka 18
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
पज्चेन्द्रियाणि संधाय मनसि स्थापयेद् यतिः । यदैतान्यवतिष्ठन्ति मन:षष्ठान्यथात्मनि,सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम, क्रोध, लोभ, भय और पाँचवाँ स्वप्र--ये पाँच दोष बताये हैं उनका पूर्णतया उच्छेद करे। इनमेंसे क्रोधको शम (मनोनिग्रह) के द्वारा जीते, कामको संकल्पके त्यागद्वारा पराजित करे तथा धीर पुरुष सत्वगुणका सेवन करनेसे निद्राका उच्छेद कर सकता है
pañcendriyāṇi saṃdhāya manasi sthāpayet yatiḥ | yadāitāny avatiṣṭhanti manaḥ-ṣaṣṭhāny athātmani, sattva-saṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
Vyāsa sprach: „Der Asket sammle die fünf Sinne und verankere sie im Geist. Wenn diese—zusammen mit dem Geist als dem sechsten—im Selbst fest und unbewegt stehen, dann wird der Standhafte, indem er sattva (Klarheit und Reinheit) pflegt, fähig, den Schlaf (die Dumpfheit) abzuschneiden.“
व्यास उवाच
Educational Q&A
Restrain the five senses and stabilize them in the mind; when senses and mind become steady in the Self, cultivating sattva enables one to overcome torpor (sleep) and advance in yogic discipline.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa instructs on inner practice: the renunciant is advised to collect the senses, fix them in the mind, and through sattva-oriented living attain wakeful clarity and self-mastery.