Shloka 29
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
Devanagari script
तस्मादात्मवता वर्ज्य रजश्न॒ तम एव च । रजस्तमोभ्यां निर्मुक्त सत्त्वं निर्मलतामियात्,अतः जितात्मा पुरुषको रजोगुण और तमोगुणका त्याग ही करना चाहिये। इन दोनोंसे छूट जानेपर बुद्धि निर्मल हो जाती है
Transliteration
tasmād ātmavatā varjye rajas tama eva ca | rajastamobhyāṁ nirmuktaṁ sattvaṁ nirmalatām iyāt ||
Translation
Bhīṣma sprach: Darum soll der Selbstbeherrschte rajas und auch tamas entsagen. Von rajas und tamas befreit, gelangt sattva zur Reinheit; und mit dieser Reinheit werden Geist und Verstand klar—tauglich für rechtes Unterscheiden und für ein Handeln gemäß dem Dharma.
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootतद्
FormAblative singular (m/n)
आत्मवताby/with the self-controlled (person)
आत्मवता:
Karana
TypeAdjective
Rootआत्मवत्
FormInstrumental singular (m/n)
वर्ज्येto be avoided (two things)
वर्ज्ये:
Karma
TypeAdjective
Rootवर्ज्य
FormNominative dual (n) (gerundive; ‘to be avoided’)
रजःrajas (passion)
रजः:
Karma
TypeNoun
Rootरजस्
FormNominative singular (n)
तमःtamas (darkness/inertia)
तमः:
Karma
TypeNoun
Rootतमस्
FormNominative singular (n)
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
FormParticle
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
FormConjunction
रजस्तमोभ्याम्by/from rajas and tamas
रजस्तमोभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootरजस्-तमस्
FormInstrumental dual (n)
निर्मुक्तम्freed/released
निर्मुक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्मुक्त
FormNominative singular (n) (past passive participle)
सत्त्वम्sattva (clarity/goodness)
सत्त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootसत्त्व
FormNominative singular (n)
निर्मलताम्purity/cleanness
निर्मलताम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिर्मलता
FormAccusative singular (f)
इयात्may attain/should reach
इयात्:
TypeVerb
Rootया
FormOptative, 3rd person singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes