Shloka 27
Brahmacarya-Upāya: Jñāna, Śauca, and the Mind’s Role in Desire (शान्ति पर्व, अध्याय २०७)
Devanagari script
तस्य विक्रमणाच्चापि देवानां श्रीर्व्यवर्धत । दानवाश्न पराभूता दैतेयी चासुरी प्रजा,उनके विक्रमसे अर्थात् विराट्रूप धारणकर तीन पैडमें त्रिलोकीको नाप लेनेके कारण देवताओंकी श्रीवृद्धि हुई। दानव पराजित हुए तथा दैत्यों और असुरोंकी प्रजा भी पराभवको प्राप्त हुई
Translation
Durch die Macht seines Schreitens—als er die kosmische Gestalt annahm und die drei Welten in drei Schritten maß—mehrte sich der Glanz der Götter. Die Dānavas wurden besiegt, und auch Geschlecht und Volk der Daityas und Asuras erlitten die Niederlage.
Word by Word
तस्यof him/its
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
विक्रमणात्from (his) striding/valorous act
विक्रमणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootविक्रमण
FormNeuter, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Plural
श्रीःprosperity/splendour
श्रीः:
Karta
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Nominative, Singular
व्यवर्धतincreased/grew
व्यवर्धत:
TypeVerb
Rootवृध्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
दानवाःthe Dānavas (demons)
दानवाः:
Karta
TypeNoun
Rootदानव
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
पराभूताःdefeated/overcome
पराभूताः:
TypeParticiple
Rootपराभू
FormMasculine, Nominative, Plural, Past passive participle
दैतेयीDaitī (belonging to the Daityas)
दैतेयी:
TypeAdjective
Rootदैतेय
FormFeminine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
आसुरीāsurī (demonic, of the Asuras)
आसुरी:
TypeAdjective
Rootआसुर
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रजाpeople/offspring/subjects
प्रजा:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes