Shloka 8
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
वेदवादाश्न निर्वत्ता: शान्ता ब्रह्मण्यवस्थिता: । सांख्ययोगौ तु यायुक्तौ मुनिभि: समदर्शिभि:,यदि जप करनेवाले साधकको अणिमा आदि एऐकश्वर्य प्राप्त हों और वह उनमें अनुरक्त हो जाय तो वह ही उसके लिये नरक है, वह उससे छुटकारा नहीं पाता है ।।
Bhīṣma uvāca: vedavādāś ca nirvṛttāḥ śāntā brahmaṇy avasthitāḥ | sāṅkhyayogau tu yāyuktau munibhiḥ samadarśibhiḥ || rageṇa jāpako japyaṃ karute tatra mohitaḥ | yatrāsya rāgaḥ patati tatra tatropapadyate ||
Bhishma sprach: „Wer über bloßes Wortgezänk über die Veden hinausgegangen ist, wird innerlich erfüllt, still und fest in Brahman gegründet. Solche Seher mit gleichem Blick verbinden Sāṅkhya und Yoga in rechter Weise. Wenn jedoch ein Japa-Übender durch Anhaftung verblendet wird und mit Gier nach Früchten wiederholt, dann wird er dort wiedergeboren, wohin sein Begehren fällt—und nimmt einen Leib an, der genau dem Gegenstand seiner Anhaftung entspricht. So macht Anhaftung aus der Übung einen Grund des Abstiegs statt der Befreiung.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Spiritual practice must be free from craving for powers or results. When japa is driven by attachment (rāga), the mind fixes on a desired fruit and that attachment becomes the cause of continued rebirth; true progress is tranquility and establishment in Brahman, harmonizing knowledge (Sāṅkhya) and discipline (Yoga).
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on liberation-oriented conduct. He contrasts sages who transcend mere Vedic argument and abide in Brahman with practitioners who, though performing japa, become entangled by desire for outcomes—thereby determining their next embodiment according to their attachment.