Shloka 41
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
उसके उत्पन्न होते ही धरती डोलने लगी, समुद्र क्षुब्ध हो उठा और उसमें उत्ताल तरंगोंके साथ भँवरें उठने लगीं ।। पेतुरुल्का महोत्पाता: शाखाश्न मुमुचुर्द्रमा: अप्रशान्ता दिश: सर्वा: पवनश्चाशिवो ववौ,आकाशसे उल्काएँ गिरने लगीं, बड़े-बड़े उत्पात प्रकट होने लगे, वृक्ष स्वयं ही अपनी शाखाओंको गिराने लगे, सम्पूर्ण दिशाएँ अशान्त हो गयीं और अमड्नलकारी वायु प्रचण्ड वेगसे बहने लगी
utpanne tasyaiva pṛthivī cacāla, samudraś ca kṣubdhavān abhavat, tasminn uccaiḥ taraṅgaiḥ saha bhūyaḥ bhūyaś ca āvartāḥ samutpetuḥ | petur ulkā mahotpātāḥ, śākhāś ca mumucuḥ drumāḥ | apraśāntā diśaḥ sarvāḥ, pavanaś cāśivo vavau ||
Bhishma sprach: „In dem Augenblick, da er geboren wurde, begann die Erde zu beben. Der Ozean geriet in Aufruhr, wälzte hoch aufragende Wogen und Strudel empor. Meteore regneten vom Himmel, und große unheilvolle Vorzeichen traten hervor. Die Bäume ließen, als geschähe es von selbst, ihre Äste fallen. Alle Himmelsrichtungen wurden unruhig, und ein unheilvoller Wind blies mit wilder Gewalt.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses cosmic portents to signal that a significant birth or event can disturb the moral and social order; it frames human history within a dharmic universe where nature reflects ethical imbalance and impending upheaval.
Bhīṣma describes ominous signs occurring immediately upon someone’s birth: the earth shakes, the sea becomes turbulent with waves and whirlpools, meteors fall, trees drop branches, the quarters grow restless, and an inauspicious wind blows—marking the event as foreboding.