Shloka 1
Tapas as the Root of Attainment (तपः—साधनमूलप्रशंसा)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १२३ श्लोक हैं) ऑपन--माजल बछ। जि चतुष्पञ्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: नारदजीका सेमल-वृक्षसे प्रशंसापूर्वक प्रश्न युधिछिर उवाच बलिन: प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिन: । उपकारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च
yudhiṣṭhira uvāca |
balinaḥ pratyamitrasyā nityam āsannavartinaḥ |
upakārāpakārābhyāṃ samarthasyodyatasya ca ||
Yudhiṣṭhira sprach: „Großvater, wenn ein Feind mächtig ist, stets in der Nähe weilt, sowohl zu helfen als auch zu schaden vermag und immer tatkräftig, zum Handeln bereit ist—wenn dann ein Mensch von geringer Kraft und kleinem Rang, von Verblendung getäuscht, prahlt und unziemliche Worte führt und so Feindschaft heraufbeschwört, und jener starke Gegner, von heftigem Zorn ergriffen, angreift, um ihn mit der Wurzel auszureißen—wie soll der Angegriffene, der nur auf seine begrenzte eigene Stärke baut, sich dem Angreifer gegenüber verhalten, damit er geschützt werde?“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical-political dilemma: when a weaker person has foolishly provoked a stronger, nearby, capable enemy, survival depends not on bravado but on prudent conduct—measured speech, strategic restraint, and realistic assessment of power.
In Śānti Parva’s instruction on conduct and policy, Yudhiṣṭhira poses a practical question (to Bhīṣma as teacher): how a weaker party should behave when a powerful adversary, angered by the weaker party’s improper boasting, launches an attack.