Shloka 2
Tapas, Tīrtha, and Moral Rehabilitation (Śānti-parva 148)
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! भूखसे व्याकुल होनेपर भी बहेलियेने जब देखा कि कबूतर आगमें कूद पड़ा, तब वह दुखी होकर इस प्रकार कहने लगा-- ।। किमीदृशं नृशंसेन मया कृतमबुद्धिना । भविष्यति हि मे नित्यं पातकं कृतजीविन:,“हाय! मुझ क्रूर और बुद्धिहीनने कैसा पाप कर डाला? मैंने अपना जीवन ही ऐसा बना रक््खा है कि मुझसे नित्य पाप बनता ही रहेगा'
bhīṣma uvāca—rājan! bhūkṣayā vyākulaḥ san api bahelīyena yadā dṛṣṭaṃ yac ca kapotaḥ agnau kūditaḥ, tadā sa duḥkhī bhūtvā evam uvāca—kim īdṛśaṃ nṛśaṃsena mayā kṛtam abuddhinā? bhaviṣyati hi me nityaṃ pātakaṃ kṛtajīvinaḥ.
Bhishma sprach: „O König! Obwohl vom Hunger gequält, als der Jäger sah, wie die Taube ins Feuer sprang, ergriff ihn tiefer Schmerz, und er rief: ‚Weh mir! Was für eine Tat habe ich begangen, ich Grausamer und Unbesonnener? Wer das Töten zu seinem Broterwerb gemacht hat, dem wird die Sünde gewiss immer wieder, unablässig, erwachsen.‘“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral awakening: even a person driven by hunger can recognize the cruelty of harming the innocent, and it warns that making one’s livelihood through violence tends to generate recurring sin and inner suffering.
A hunter, seeking food, witnesses a dove leap into a fire (in the larger tale, an act of self-sacrifice). Shocked by this, he is overcome with remorse and laments that his cruel way of life ensures continual wrongdoing.