Shloka 20
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
नानार्थिको<र्थसम्बन्धं कृतघ्नेन समाचरेत् । अर्थी तु शक््यते भोक्तुं कृतकार्यो5वमन्यते । तस्मात् सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत्,“अनेक प्रकारके प्रयोजन रखनेवाला मनुष्य कृतघ्नके साथ आर्थिक सम्बन्ध न जोड़े किसीका भी काम पूरा न करे, क्योंकि जो अर्थी (प्रयोजन-सिद्धिकी इच्छावाला) होता है, उससे तो बारंबार काम लिया जा सकता है; परंतु जिसका प्रयोजन सिद्ध हो जाता है, वह अपने उपकारी पुरुषकी उपेक्षा कर देता है; इसलिये दूसरोंके सारे कार्य (जो अपने द्वारा होनेवाले हों) अधूरे ही रखने चाहिये
bhīṣma uvāca | nānārthiko 'rthasambandhaṃ kṛtaghnena samācaret | arthī tu śakyate bhoktuṃ kṛtakāryo 'vamanyate | tasmāt sarvāṇi kāryāṇi sāvaśeṣāṇi kārayet |
Bhīṣma sprach: Wer viele Ziele verfolgt, soll mit einem Undankbaren keine Geldbeziehungen eingehen und auch niemandes Vorhaben völlig zu Ende bringen. Denn wer sein Ziel noch nicht erreicht hat, kann immer wieder zu Diensten herangezogen werden; doch ist sein Zweck erfüllt, verachtet er oft den Wohltäter. Darum soll man die Angelegenheiten anderer so ausführen lassen, dass stets etwas unvollendet bleibt.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma warns that an ungrateful person often forgets benefactors once his need is met; therefore, one should be cautious in forming financial/interest-based ties with such people and should avoid making oneself entirely dispensable by completing every task to the last detail.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and conduct, Bhishma continues advising Yudhishthira with practical moral counsel, here focusing on how to manage relationships and obligations when dealing with people prone to ingratitude.