Shloka 10
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
इष्टा मृगा: पृष्ठतो वामतश्न सम्प्रस्थितानां च गमिष्यतां च । जिघांसतां दक्षिणा: सिद्धिमाहु- यें त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति,सेनाके प्रस्थान करते समय अथवा जानेके लिये तैयारी करते समय यदि इष्ट मृग पीछे और बायें आ जायाँ तो इच्छित फल प्रदान करते हैं। तथा युद्ध करते समय दाहिने हो जायाँ तो वे सिद्धिकी सूचना देते हैं; किंतु यदि सामने आ जायाँ तो उस युद्धकी यात्राका निषेध करते हैं
iṣṭā mṛgāḥ pṛṣṭhato vāma-taś ca samprasthitānāṃ ca gamiṣyatāṃ ca | jighāṃsatāṃ dakṣiṇāḥ siddhim āhur ye tv agratas te pratiṣedhayanti ||
Bhīṣma sprach: „Wenn ein Heer aufbricht oder zum Aufbruch rüstet und glückverheißende Tiere hinten oder zur Linken erscheinen, gilt dies als Gewährung des ersehnten Ergebnisses. Mitten im Kampf, wenn man sie zur Rechten sieht, heißt es, sie kündigten Gelingen an. Treten sie jedoch unmittelbar vorn auf, so nimmt man es als Verbot—als Omen, das vor diesem Kriegszug warnt.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma summarizes traditional omen-lore for military action: the direction in which auspicious animals appear is read as guidance—favorable from behind/left at departure, favorable on the right in combat, but inauspicious when blocking the front, which signals restraint and reconsideration.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on governance and practical norms. Here he explains how commanders interpret signs at the time of marching or fighting, using the appearance of animals as indicators for proceeding or halting a war-journey.