Shloka 45
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
निकृत्या यत् पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे | तुमने द्यूतक्रीड़ाके जानकार सुबलपुत्र शकुनिके द्वारा उस कलाको न जाननेवाले धर्मज्ञ युधिष्ठिरको, जो छलसे पराजित किया था, उसी पापसे तुम रणभूमिमें मारे गये हो ।। ४४ $ई || जयद्रथेन पापेन यत् कृष्णा क्लेशिता वने,त्वद्योषै्निहत: पाप तस्मादसि हतो रणे । जब पाण्डव शिकारके लिये तृणबिन्दुके आश्रमपर चले गये थे, उस समय पापी जयद्रथने वनके भीतर द्रौपदीको जो क्लेश पहुँचाया और पापात्मन! तुम्हारे ही अपराधसे बहुत-से योद्धाओंने मिलकर युद्धस्थलमें जो अकेले बालक अभिमन्युका वध किया था, इन्हीं सब कारणोंसे आज तुम भी रणभूमिमें मारे गये हो
nikṛtyā yat parājaiṣīs tasmād asi hato raṇe | jayadrathena pāpena yat kṛṣṇā kleśitā vane, tvad-doṣair nihataḥ pāpa tasmād asi hato raṇe ||
Vāyu sprach: „Weil du andere durch Trug besiegtest, darum bist du in der Schlacht getötet worden. Und weil der sündige Jayadratha Kṛṣṇā (Draupadī) im Wald quälte, und weil durch deine eigene Schuld die frevelhafte Tötung Abhimanyus vollzogen wurde, darum bist auch du auf dem Schlachtfeld niedergestreckt worden.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage frames battlefield death as moral consequence: deceit and complicity in grave wrongs (humiliating Draupadī, enabling Abhimanyu’s unfair killing) ripen into retributive karma, making one answerable for both direct acts and enabling others’ crimes.
Vāyudeva addresses a fallen warrior, declaring that his death in the war is the result of earlier adharma—victory gained through trickery, the suffering inflicted on Draupadī in the forest by Jayadratha, and the collective, unjust slaying of Abhimanyu in which the addressee bore culpability.