Shloka 19
Chapter 59: Baladeva’s Censure, Keśava’s Restraint, and Yudhiṣṭhira’s Moral Accounting
विध्वस्तो5यं हतामात्यो हतभ्राता हतप्रज: । उत्सन्नपिण्डो भ्राता च नैतन्न्याय्यं कृतं त्वया,“इसका सर्वथा विध्वंस हो गया, इसके मन्त्री, भाई और पुत्र भी मार डाले गये। अब इसे पिण्ड देनेवाला भी कोई नहीं रह गया है। इसके सिवा यह हमारा ही भाई है। तुमने इसके साथ यह न्यायोचित बर्ताव नहीं किया है
vidhvasto ’yaṁ hatāmātyo hatabhrātā hataprajaḥ | utsannapiṇḍo bhrātā ca naitannyāyyaṁ kṛtaṁ tvayā ||
Sañjaya sprach: „Dieser Mann ist völlig zugrunde gerichtet: Seine Minister sind erschlagen, sein Bruder ist erschlagen, und sein Volk ist hingemordet. Die Reihe der Totenopfer ist abgeschnitten; niemand ist mehr da, der ihm den piṇḍa darbrächte. Und überdies ist er unser eigener Bruder. Was du ihm angetan hast, ist nicht gerecht, nicht im Einklang mit dem Rechten.“
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid war, actions are judged by dharma and nyāya: destroying a kinsman’s support-system (ministers, kin, subjects) and cutting off his ritual continuity (piṇḍa/śrāddha) is portrayed as ethically improper, especially when the victim is ‘our own brother’.
Sañjaya reports a moral protest: someone has been thoroughly devastated—his advisers, brother, and people have been killed, leaving him without anyone to perform funeral rites. Sañjaya condemns the deed as unjust and emphasizes the bond of brotherhood.