Shloka 61
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha
Balarāma’s Pilgrimage Context
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो दत्त्वा नावबुध्यते । भारत! यह देख फल-मूल, पवित्री (कुश), पुष्प और ओषधियाँ--ये सहस्रों पदार्थ यह कहकर बारंबार रोने लगे कि “यह खोटी बुद्धिवाला क्षुद्र देवल निश्चय ही फिर हमारा उच्छेद करेगा। तभी तो यह सम्पूर्ण भूतोंकी अभयदान देकर भी अब अपनी प्रतिज्ञाको स्मरण नहीं करता है” ।।
abhayaṁ sarvabhūtebhyo yo dattvā nāvabudhyate | bhārata! phala-mūla-kuśa-puṣpa-oṣadhayaḥ—ime sahasraśaḥ padārthāḥ—iti punar-punar vilapya ruroduḥ: “eṣa khalu khotibuddhiḥ kṣudro devalaḥ punar asmākam ucchhedaṁ kariṣyati; tasmād eṣa sarvabhūtebhyo ’bhayadānaṁ dattvāpi idānīṁ svapratijñāṁ na smarati” ||
Vaiśampāyana sprach: „O Bhārata, wer allen Wesen Furchtlosigkeit gewährt und doch nicht begreift (oder nicht erinnert), was er gelobt hat—seinetwegen begannen Früchte und Wurzeln, das reinigende Kuśa-Gras, Blumen und Heilkräuter—unzählige Dinge der Natur—immer wieder zu weinen und zu klagen: ‚Dieser nichtige Devala, von fehlgeleitetem Verstand, wird uns gewiss abermals vernichten. Darum erinnert er sich jetzt, obwohl er allen Geschöpfen Furchtlosigkeit schenkte, nicht mehr an sein eigenes Gelübde.‘“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A vow of protection (abhaya) is ethically binding: granting fearlessness to all beings must be matched by steadfast remembrance and consistent conduct. Forgetting or violating such a pledge is portrayed as a moral failure that endangers the vulnerable.
Natural entities—fruits, roots, kuśa-grass, flowers, and herbs—are personified as lamenting. They fear that Devala, described as petty and misguided, will again destroy them, because despite having granted universal fearlessness, he no longer remembers his own vow.