Shloka 44
Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative
नैमिषारण्यवासियोंके उस द्वादशवर्षीय यज्ञमें वे महाभाग ऋषि दीर्घकालतक रहे। जब वह यज्ञ समाप्त हो गया तब बहुत-से महर्षि तीर्थसेवनके लिये वहाँ आये ।। ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशाम्पते । तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणे तदा,प्रजानाथ! ऋषियोंकी संख्या अधिक होनेके कारण सरस्वतीके दक्षिण तटपर जितने तीर्थ थे, वे सभी नगरोंके समान प्रतीत होने लगे
ṛṣīṇāṃ bahulatvāt tu sarasvatyā viśāṃpate | tīrthāni nagarāyante kūle vai dakṣiṇe tadā ||
Vaiśampāyana sprach: „O Herr der Menschen, weil die Weisen so zahlreich waren, erschienen damals alle Tīrthas am Südufer der Sarasvatī wie Städte — dicht erfüllt von Asketen, von Riten und vom geschäftigen Zug der Pilger nach dem großen Opfer.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective dharmic activity—many sages gathering for sacrifice and pilgrimage—can transform a landscape into a living center of sanctity, suggesting that holiness is intensified by sustained practice, community, and presence.
After a long sacrificial session, numerous sages assemble for tīrtha-sevana (pilgrimage). Their sheer numbers make the Sarasvatī’s southern-bank pilgrimage spots look like bustling towns.