Shloka 243
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake
क्षुब्धसागरसंकाशा: क्षुभिता: सर्वतो5भवन् | राजेन्द्र! वहाँ धावा करते समय उन सैनिकोंने बड़ा भयंकर कोलाहल मचाया। वे विक्षुब्ध समुद्रके समान क्षोभमें भरकर सब ओर छा गये
kṣubdhasāgarasaṅkāśāḥ kṣubhitāḥ sarvato 'bhavan | rājendra! tatra dhāvā-kāle taiḥ sainikaiḥ bhayaṅkaraḥ kolāhalo mahān akriyata | te vikṣubdha-samudra-samāḥ kṣobhena pūrṇāḥ sarvato vyāptā babhūvuḥ |
Sañjaya sprach: „O Bester der Könige! Als jene Truppen zum Angriff stürmten, erhoben sie ein schreckliches Getöse. Wie ein vom Sturm aufgewühltes Meer wogten sie in Erregung und breiteten sich nach allen Seiten aus.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war amplifies collective agitation: when many minds are seized by kṣobha (turmoil), the result is overwhelming noise and force, like an ocean in storm—suggesting the ethical danger of losing restraint and discernment amid mass violence.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that the troops, rushing to attack, created a terrifying clamor and spread in all directions, compared to the churning, surging expanse of a disturbed sea.