Shloka 20
शकुनिवधः — Sahadeva’s Slaying of Śakuni
with Ulūka’s fall
“निश्चय ही इस पृथ्वीपर किसीको भी कालसे छुटकारा नहीं मिलता, तभी तो इस प्रकार अपनी सेनाका संहार होनेपर भी दुर्योधन युद्धके लिये खड़ा है, उसे देखिये। आजके दिन महाराज युधिष्ठिर शत्रुहीन हो जायँगे ।। नहि मे मोक्ष्यते कश्चित् परेषामिह चिन्तये । ये त्वद्य समरं कृष्ण न हास्यन्ति मदोत्कटा:
niścaya hi asmin pṛthivyāṁ kasyacid api kālāt mucyate na; tasmād evaṁ svāṁ senāṁ saṁhṛtām api dṛṣṭvā duryodhanaḥ yuddhāya tiṣṭhati—taṁ paśyata. adya dine mahārāja yudhiṣṭhiraḥ śatru-hīnaḥ bhaviṣyati. na hi me mokṣyate kaścit pareṣām iha cintaye; ye tv adya samaraṁ kṛṣṇa na hāsyanti madotkaṭāḥ.
Sañjaya sprach: „Wahrlich, auf dieser Erde entkommt niemand dem Griff der Zeit. Darum steht Duryodhana, obwohl er die Vernichtung seines Heeres sah, noch immer kampfbereit da — sieh ihn an. Heute wird König Yudhiṣṭhira ohne Feinde sein. Was mich betrifft, so erwarte ich nicht, dass hier jemand verschont wird; ich denke nur an das Geschick der anderen. Jene, die, vom Hochmut berauscht, den Kampf heute nicht aufgeben, o Kṛṣṇa, eilen ihrem Ende entgegen.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the inevitability of Kāla (Time/Death): no one escapes it. It also critiques mada (pride) that drives warriors to persist in violence even when ruin is evident, contrasting cosmic inevitability with human delusion and stubbornness.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that despite catastrophic losses, Duryodhana still stands ready to fight. He foresees that the day will end with Yudhishthira effectively free of enemies, as those who refuse to withdraw from battle out of pride will be destroyed.