Shloka 2936

धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)

Devanagari script

व्यायच्छमाना: समरे किमन्यद्‌ भागधेयत: । जब ऐसे वीरोंके बीचमें रहकर भी प्रयत्नपूर्वक लड़नेवाले मेरे पुत्र समरांगणमें मार डाले गये, तब इसे भाग्यके सिवा और क्या कहा जा सकता है?

Transliteration

vyāyacchamānāḥ samare kim anyad bhāgadheyataḥ | yad ete vīrāṇāṃ madhye sthitvāpi prayatnapūrvakaṃ yuddhyamānā mama putrāḥ samarāṅgaṇe māritāḥ, tad bhāgyasya vinā anyat kim ucyate ||

Translation

Dhṛtarāṣṭra sprach: „Sie rangen im Kampf mit all ihrer Kraft – was konnte es anderes sein als Schicksal? Denn obwohl sie inmitten solcher Helden standen und mit bedachtem Eifer stritten, wurden meine Söhne auf dem Schlachtfeld erschlagen. Wie sollte man dies nennen, wenn nicht Fügung?“

Word by Word

• व्यायच्छमाना: striving, exerting (themselves)
• व्यायच्छमाना: Karta
• Type: Verb
• Root: व्यायच्छ (वि + आ + यम् धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, बहुवचन

• समरे: in battle
• समरे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: समर
• Form: पुं, सप्तमी, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: किम्
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अन्यत्: other (than this)
• अन्यत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अन्य
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भागधेयत: than fate; from destiny
• भागधेयत: Apadana
• Type: Noun
• Root: भागधेय
• Form: नपुं, पञ्चमी, एकवचन

Speaker

धघतयाट्र उवाच

Characters & Entities

• Dhṛtarāṣṭra
• my sons (the Kauravas)
• battlefield (samarāṅgaṇa)