Shloka 1
Brahmaśirastra-pratisaṃhāra — Retraction and redirection of the supreme weapon
Sauptika Parva, Adhyāya 15
अप-#-कात पञ्चदशो<् ध्याय: वेदव्यासजीकी आज्ञासे अर्जुनके द्वारा अपने अस्त्रका उपसंहार तथा अभश्रत्थामाका अपनी मणि देकर पाण्डवोंके गर्भोपर दिव्यास्त्र छोड़ना वैशम्पायन उवाच दृष्टवैव नरशार्दूल तावग्निसमतेजसौ । गाण्डीवधन्वा संचिन्त्य प्राप्तकालं महारथ: । संजहार शरं दिव्यं त्वरमाणो धनंजय:,वैशम्पायनजी कहते हैं--नरश्रेष्ठ] उन अग्निके समान तेजस्वी दोनों महर्षियोंके देखते ही गाण्डीवधारी महारथी अर्जुनने समयोचित कर्तव्यका विचार करके बड़ी फुर्तीसे अपने दिव्यास्त्रका उपसंहार आरम्भ किया
vaiśampāyana uvāca | dṛṣṭvaiva naraśārdūla tāv agnisamatejasau | gāṇḍīvadhanvā saṃcintya prāptakālaṃ mahārathaḥ | saṃjahāra śaraṃ divyaṃ tvaramāṇo dhanaṃjayaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: O Tiger unter den Menschen! Sobald Dhanaṃjaya (Arjuna), der große Bogenschütze und Träger des Gāṇḍīva, jene beiden Weisen erblickte, die wie Feuer loderten, erwog er, was der Augenblick verlangte. Dann begann der große Wagenkämpfer mit raschem Entschluss, sein göttliches Geschoss zurückzunehmen und zu zügeln—und wählte rechtzeitige Selbstbeherrschung statt entfesselter Gewalt in Gegenwart des Heiligen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in extreme conflict, dharma requires sensitivity to context: recognizing sanctity (the presence of sages) and the demands of the moment (prāptakāla), a warrior should restrain destructive power rather than unleash it impulsively.
Arjuna sees two fire-bright sages and, realizing the situation calls for restraint, quickly begins the withdrawal (saṃhāra) of a divine missile he had set in motion or prepared to use.