Shloka 9
नचोक्ता नैव चानुक्तास्त्वहिता: परुषा गिर: | प्रतिजल्पन्ति वै धीरा: सदा तूत्तमपूरुषा:,युधिष्ठिर! नीच मनुष्य साधारण बातचीतमें भी कटुवचन बोलने लगते हैं। जो स्वयं पहले कटु वचन न कहकर प्रत्युत्तरमें कठोर बातें कहते हैं, वे मध्यम श्रेणीके पुरुष हैं। परंतु जो धीर एवं श्रेष्ठ पुरुष हैं, वे किसीके कटुवचन बोलने या न बोलनेपर भी अपने मुखसे कभी कठोर एवं अहितकर बात नहीं निकालते
na coktā naiva cānuktās tv ahitāḥ paruṣā giraḥ | pratijalpanti vai dhīrāḥ sadā tūttama-pūruṣāḥ ||
Yudhiṣṭhira sprach: „Raue und schädliche Worte soll man weder zuerst sprechen noch als Erwiderung. Manche, von niedriger Gesinnung, stoßen selbst im gewöhnlichen Gespräch bittere Rede aus. Wer nicht mit Härte beginnt, aber auf Provokation hart antwortet, ist von mittlerer Art. Doch die Standhaften und wahrhaft Vorzüglichen lassen niemals grausame, verletzende Worte aus ihrem Mund entweichen — ob andere hart reden oder nicht.“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches restraint in speech: harmful, harsh words should not be initiated and should not be returned even as retaliation. True excellence is shown by maintaining gentle, beneficial speech regardless of provocation.
In the Sabha Parva context, Yudhiṣṭhira articulates a standard of noble conduct, classifying people by how they respond to harsh speech and presenting the ideal of the self-controlled ‘uttama-pūruṣa’ who never speaks injuriously.