Shloka 6
अध्याय ६६: पुनर्द्यूत-प्रस्तावः
Proposal for a Renewed Dice Game
जैसे बाँस अपने नाशके लिये ही फल धारण करता है, उसी प्रकार धृतराष्ट्रके पुत्र इस राजा दुर्योधनने महान् भयदायक वैरकी सृष्टिके लिये इस जूएके खेलको अपनाया है। यह ऐसा मतवाला हो गया है कि मौत सिरपर नाच रही है; किंतु इसे उसका पता ही नहीं है ।। नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी न हीनत: परमभ्याददीत । ययास्य वाचा पर उद्विजेत नतां वदेदुषतीं पापलोक्याम्,किसीको मर्मभेदी बात न कहे, किसीसे कठोर वचन न बोले। नीच कर्मके द्वारा शत्रुको वशमें करनेकी चेष्टा न करे। जिस बातसे दूसरेको उद्वेग हो, जो जलन पैदा करनेवाली और नरककी प्राप्ति करानेवाली हो, वैसी बात मुँहले कभी न निकाले
yathā vaṃśaḥ svanāśāyaiva phalaṃ dhārayati, tathā dhṛtarāṣṭrasya putrair eṣa rājā duryodhanaḥ mahad bhayānaka-vaira-sṛṣṭaye dyūta-krīḍām āśritaḥ. sa evam unmattaḥ saṃjātaḥ yathā mṛtyuḥ śirasi nṛtyati, kintu tasya tad api na viditam. nāruntudaḥ syān na nṛśaṃsavādī na hīnataḥ param abhyādadīta; yayāsya vācā para udvijet na tāṃ vaded uṣatīṃ pāpalokyām.
Wie der Bambus Frucht nur zu seinem eigenen Untergang trägt, so hat Duryodhana — Dhṛtarāṣṭras Sohn — dieses Würfelspiel ergriffen, um eine gewaltige und furchterregende Feindschaft hervorzubringen. Er ist vom Wahn berauscht: als tanzte der Tod auf seinem Haupt, und doch erkennt er es nicht. Darum soll man nicht so sprechen, dass es das Herz des anderen durchbohrt, noch grausame Worte führen; man soll keinen Vorteil durch niedrige Mittel suchen; und niemals soll man Rede ausstoßen, die andere aufwühlt — Rede, die in Bosheit brennt und zu höllischen Folgen führt.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches restraint and righteousness in speech and conduct: do not wound others with cutting words, do not speak cruelly, and do not pursue victory through base means. Harmful, inflammatory speech and ignoble tactics generate sin and destructive consequences.
In the Sabha assembly context, Vidura foresees that Duryodhana’s embrace of the dice game is not harmless entertainment but a deliberate engine for creating terrifying enmity. He likens it to bamboo fruiting for its own ruin, warning that Duryodhana is blinded by arrogance while death and disaster draw near.