Shloka 7
Śiśupāla-vākya: Bhīṣma-nindā and the ‘Haṃsa’ Exemplum (शिशुपालवाक्यम् — भीष्मनिन्दा, हंसदृष्टान्तः)
क्षत्रिय: क्षत्रियं जित्वा रणे रणकृतां वर: । यो मुज्चति वशे कृत्वा गुरुर्भवति तस्य सः,जो योद्धाओंमें श्रेष्ठ क्षत्रिय जिसे युद्धमें जीतकर अपने वशमें करके छोड़ देता है, वह उस पराजित क्षत्रियके लिये गुरुतुल्य पूज्य हो जाता है
kṣatriyaḥ kṣatriyaṃ jitvā raṇe raṇakṛtāṃ varaḥ | yo muñcati vaśe kṛtvā gurur bhavati tasya saḥ ||
Bhīṣma sprach: „Unter den Kriegern ist jener Kṣatriya der Beste, der, nachdem er einen anderen Kṣatriya in der Schlacht besiegt und unter seine Macht gebracht hat, ihn danach freilässt. Für den Besiegten wird ein solcher Sieger verehrungswürdig—wie ein Lehrer—denn seine Stärke wird von Selbstzucht und Dharma gelenkt.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True excellence in a warrior is not merely defeating an opponent but exercising restraint after victory—subduing and then releasing the defeated. Such mercy transforms power into moral authority, making the victor ‘guru-like’ to the vanquished.
Bhīṣma is articulating a norm of kṣatriya conduct: in the context of battle and rivalry, the highest warrior is one who can conquer yet chooses to spare. The statement frames mercy as a form of superiority that earns reverence even from the defeated.