Shloka 31
Kṛṣṇasya Khāṇḍavaprasthāt Dvārakā-prayāṇaḥ | Krishna’s Departure for Dvārakā
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच निवृत्य धर्मराजस्तु सह भ्रातृभिरच्युत: । सुहृत्परिवृतो राजा प्रविवेश पुरोत्तमम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! अपनी मर्यादासे च्युत न होनेवाले धर्मराज युधिष्ठिर भाइयों-सहित मार्गसे लौटकर सुहृदोंके साथ अपने श्रेष्ठ नगरके भीतर प्रविष्ट हुए
Translation
Vaiśampāyana sprach: Dharmarāja Yudhiṣṭhira, der König, der niemals vom Dharma abweicht, kehrte mit seinen Brüdern zurück, von Freunden umgeben, und trat in seine erhabene Stadt ein.
Word by Word
वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
निवृत्यhaving returned
निवृत्य:
TypeVerb
Rootनि-√वृत्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
धर्मराजःKing of Dharma (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
तुindeed/and
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
भ्रातृभिःwith (his) brothers
भ्रातृभिः:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Instrumental, Plural
अच्युतःunfallen; not deviating (from propriety)
अच्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअच्युत
FormMasculine, Nominative, Singular
सुहृत्-परिवृतःsurrounded by friends
सुहृत्-परिवृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुहृत्परिवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
TypeVerb
Rootप्र-√विश्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
पुर-उत्तमम्the best city (capital)
पुर-उत्तमम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरोत्तम
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes