Shloka 3
ततो<वहारं चक्रुस्ते योधा: सर्वे समनन््ततः । निवार्यमाणाश्रोद्विग्नास्तावका भृशदु:खिता:,तब आपके समस्त योद्धा जो अत्यन्त दुःखी और उद्विग्न हो रहे थे, मना करनेपर सब ओरसे युद्ध बंद करके लौटने लगे
tato ’vahāraṃ cakrus te yodhāḥ sarve samanantataḥ | nivāryamāṇāś ca udvignās tāvakā bhṛśa-duḥkhitāḥ ||
Dann stellten all deine Krieger, von tiefem Schmerz und Erregung geschüttelt, ringsum den Kampf ein und begannen sich zurückzuziehen, selbst als man sie zurückhielt und zum Gegenteil drängte. Die Szene zeigt den Augenblick, in dem Trauer und Aufruhr den kriegerischen Entschluss überwältigen und die menschlichen Kosten des Krieges unter den Forderungen der Pflicht sichtbar werden.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in a dharma-framed war, intense sorrow and fear can disrupt discipline; the verse highlights how emotional suffering can momentarily override the warrior-code, reminding readers that ethical decisions and leadership must account for human limits.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava warriors, overwhelmed by distress and agitation, stop fighting and begin to pull back on all sides, despite attempts to restrain or prevent their withdrawal.