Shloka 53
न्यवर्तन्त यथा शोरं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् । उस समय वहाँ भगे हुए महाधनुर्धर नरश्रेष्ठ पांचाल मृत्युको ही युद्धसे लौटनेकी अवधि निश्चित करके पुनः सूतपुत्र कर्णसे जूझनेके लिये लौट आये ।। तान् निवृत्तान् रणे शूरान् राधेय: शत्रुतापन:
sañjaya uvāca |
nyavartanta yathā śūraṁ mṛtyuṁ kṛtvā nivartanam |
tadā tatra bhagebhyo mahādhanurdharā naraśreṣṭhāḥ pāñcālā mṛtyum eva yuddhāt nivartanasya avadhiṁ niścitya punaḥ sūtaputra-karṇena yoddhuṁ pratyāgacchan ||
tān nivṛttān raṇe śūrān rādhēyaḥ śatrutāpanaḥ |
Sañjaya sprach: Wie es Tapfere tun, kehrten sie um und machten den Tod selbst zur einzigen Grenze des Rückzugs aus der Schlacht. Da setzten jene Ersten unter den Pāñcālas, große Bogenschützen, die zuvor geflohen waren, ihre Rückkehr aus dem Kampf allein auf den Tod und kamen wieder, um sich mit Karṇa, dem Sohn des Sūta, zu messen. Als Rādheya — der Feindversenger — diese Helden in die Schlacht zurückkehren sah, (bereitete er sich vor, ihnen zu begegnen).
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the warrior ethic of steadfastness: retreat is not to be chosen for comfort or fear, and true resolve treats death as the only permissible boundary when duty in battle is undertaken.
Pāñcāla warriors who had previously fled return to the battlefield with renewed determination to fight Karṇa again, having resolved that only death will end their engagement; Karṇa notices these returning heroes and prepares to confront them.