Shloka 62
कर्णनिधनवृत्तान्तनिवेदनम् | Reporting Karṇa’s Fall to Yudhiṣṭhira
जो मनुष्य किसी कार्यके लिये प्रतिज्ञा करके उसका प्रकारान्तरसे उपपादन करता है, वह दम्भी होनेके कारण उसका फल नहीं पाता, ऐसा मनीषी पुरुषोंका कथन है ।।
yo manuṣyaḥ kasyacit kāryasya kṛte pratijñāṃ kṛtvā tasya prakārāntareṇa upapādanaṃ karoti, sa dambhī bhūtvā tasya phalaṃ na prāpnoti—iti manīṣi-puruṣāṇāṃ vacanam || prāṇātyaye vivāhe vā sarva-jñāti-vadhātyaye | narmaṇy abhipravṛtte vā na ca prokte mṛṣā bhavet ||
Vāyu sagte: „Wer für ein Vorhaben ein Gelübde ablegt und es dann durch eine andere Konstruktion ‘erfüllen’ will, erlangt dessen Frucht nicht, denn solches Tun ist bloße Schaustellung; so erklären es die Weisen. Doch wird eine Unwahrheit nicht tadelnswert, wenn das Leben auf dem Spiel steht, oder bei einer Hochzeit, oder wenn die Tötung der gesamten Verwandtschaft unmittelbar droht, oder im scherzhaften Spiel—sofern sie nicht tatsächlich ausgesprochen wird.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
A vow must be fulfilled in its true spirit; fulfilling it through a different workaround is hypocrisy and yields no merit. Yet dharma recognizes rare edge-cases where untruth is not culpable—especially to save life, protect kin from catastrophe, or in harmless jest—so long as it is not actually spoken as a deceitful assertion.
In Karṇa Parva, amid the moral pressure of war, Vāyu speaks as a moral authority, warning against performative righteousness (dambha) in keeping promises, while also stating traditional dharma-exceptions where strict truth-telling may be relaxed in extreme or socially sensitive situations.