Shloka 383
अध्याय २६ — शल्यस्य सारथ्य-नियोजनं, कर्णस्य प्रस्थानं, उत्पातदर्शनं च
Chapter 26: Śalya appointed as charioteer; Karṇa’s departure; portents
निध्नतः शात्रवान् भल््लैहस्त्यश्वंं चास्यतो महत् । अपने भल्लोंसे शत्रुसैनिकों तथा उनके हाथी-घोड़ेके महान् समुदायको मारते-गिराते हुए महामना पाण्डुकुमार अर्जुनके रथके पहियोंके लिये मार्ग नहीं मिलता था
sañjaya uvāca |
nidhnaṭaḥ śātravān bhallair hastyaśvaṃ cāsyato mahat |
apane bhallaiḥ śatrusainikāṃs tathā teṣāṃ hastighoḍānāṃ mahataḥ samūhaṃ mārayann api pātayann iva mahāmanāḥ pāṇḍukumāro 'rjunasya rathacakrayoḥ kṛte mārgaṃ na labhate sma |
Sañjaya sprach: Während Arjuna, der hochgesinnte Sohn Pāṇḍus, mit scharfen Pfeilen die feindlichen Reihen niederschlug—Soldaten zu Boden streckte und gewaltige Massen von Elefanten und Pferden fällte—war das Gedränge der Schlacht und die Dichte von Leibern und Tieren so groß, dass selbst die Räder seines Streitwagens keinen freien Weg nach vorn fanden. Die Szene zeigt den schrecklichen Sog des Krieges: Mag Können und Entschluss unerschütterlich sein, das Schlachtfeld selbst wird zum körperlichen und moralischen Hindernis, verstopft von den Folgen der Gewalt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the grim reality that even righteous resolve and martial excellence operate within the crushing consequences of war: the battlefield becomes physically clogged by destruction, reminding the listener that violence—though undertaken as kṣatriya duty—creates obstacles and suffering that cannot be ignored.
Sañjaya describes Arjuna cutting down enemy troops and large formations of elephants and horses with sharp arrows. The fighting is so dense, and the fallen so numerous, that Arjuna’s chariot wheels cannot find a clear route through the battlefield.