Adhyaya 93

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुःशासनकी सेनाका पराभवविषयक नब्बेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९० ॥। अपन का छा | अड-#-रू- एकनवतितमो<ध्याय: अर्जुन और द्रोणाचार्यका वार्तालाप तथा युद्ध एवं द्रोणाचार्यको छोड़कर आगे बढ़े हुए अर्जुनका कौरव- सैनिकोंद्वारा प्रतिरोध संजय उवाच दुःशासनबल हत्वा सव्यसाची महारथ: । सिन्धुराजं परीप्सन्‌ वै द्रोणानीकमुपाद्रवत्‌

Sañjaya sprach: O König, nachdem der große Wagenkämpfer Arjuna, Savyasācī, die Truppen Duḥśāsanas vernichtet hatte, stürmte er, im Verlangen Jayadratha, den König von Sindhu, zu erreichen, gegen Droṇas Heerordnung an.

Verse 2

स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम्‌ । कृताञ्जलिरिदं वाक्‍्यं कृष्णस्यानुमते5ब्रवीत्‌

Darauf trat Arjuna zu Droṇa, der an der Spitze der Schlachtordnung stand. Mit gefalteten Händen in Ehrfurcht und mit Kṛṣṇas Zustimmung sprach er diese Worte.

Verse 3

शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन्‌ स्वस्ति चैव वदस्व मे । भवत्प्रसादादिच्छामि प्रवेष्टूं दुर्भिदां चमूम्‌

Sañjaya sprach: „O Brahmane, gedenke meines Wohls in glückverheißender Weise und sprich mir deinen Segen zu. Allein auf deine Gunst gestützt, wünsche ich in diese schwer zu durchdringende Schlachtordnung einzudringen.“

Verse 4

भवान्‌ पितृसमो महां धर्मराजसमोडपि च । तथा कृष्णसमश्वैव सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते,“आप मेरे लिये पिता पाण्डु, भ्राता धर्मराज युधिष्ठिर तथा सखा श्रीकृष्णके समान हैं। यह मैं आपसे सच्ची बात कहता हूँ

Sañjaya sprach: „Für mich bist du wie mein Vater Pāṇḍu, wie mein Bruder Dharmarāja Yudhiṣṭhira und auch wie mein Freund Kṛṣṇa. Dies ist die Wahrheit, die ich dir sage.“

Verse 5

अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्त्वयानघ । तथाहमपि ते रक्ष्य: सदैव द्विजसत्तम,“तात! निष्पाप द्विजश्रेष्ठ! जैसे अश्वत्थामा आपके लिये रक्षणीय हैं, उसी प्रकार मैं भी सदैव आपसे संरक्षण पानेका अधिकारी हूँ

Sañjaya sprach: „O lieber Vater, o Makelloser, o Bester der Brahmanen — so wie Aśvatthāmā von dir zu schützen ist, so bin auch ich stets deiner Obhut würdig.“

Verse 6

तव प्रसादादिच्छेयं सिन्धुराजानमाहवे । निहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे प्रभो

Sañjaya sprach: „Durch deine Gnade, o Bester der Menschen, will ich in dieser Schlacht den König von Sindhu, Jayadratha, erschlagen. O Herr, schütze und wahre mein Gelübde.“

Verse 7

संजय उवाच एवमुक्तस्तदाचार्य: प्रत्युवाच स्मयन्निव । मामजित्वा न बीभत्सो शक्‍्यो जेतुं जयद्रथ:

Sañjaya sprach: So angeredet, erwiderte der Lehrmeister, gleichsam mit einem leisen Lächeln: „O Bībhatsa (Arjuna), solange du nicht zuerst mich besiegst, kann Jayadratha nicht bezwungen werden.“

Verse 8

संजय कहते हैं--महाराज! अर्जुनके ऐसा कहनेपर उस समय द्रोणाचार्यने उन्हें हँसते हुए-से उत्तर दिया--'अर्जुन! मुझे पराजित किये बिना जयद्रथको जीतना असम्भव है! ७ |। एतावदुक्त्वा तं द्रोण: शरब्रातैरवाकिरत्‌ । सरथाश्चथध्वजं ती&णै: प्रहसन्‌ वै ससारथिम्‌

Sañjaya sprach: O König! Als Arjuna so geredet hatte, antwortete Droṇācārya ihm in jenem Augenblick, als lache er höhnisch: „Arjuna! Ohne mich zuvor zu bezwingen, ist es unmöglich, Jayadratha zu besiegen!“ Kaum hatte er dies gesagt, da überschüttete Droṇa Arjuna lachend mit Salven scharfer Pfeile, die Wagen, Pferde, Banner und selbst den Wagenlenker trafen.

Verse 9

ततोड्र्जुन:ः शर्रातान्‌ द्रोणस्थावार्य सायकैः । द्रोणमभ्यद्रवद्‌ बाणै्घोररूपैर्महत्तरै:,तब अर्जुनने अपने बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यके बाण-समूहोंका निवारण करके बड़े-बड़े भयंकर बाणोंद्वारा उनपर आक्रमण किया

Sañjaya sprach: Da wehrte Arjuna mit eigenen Pfeilen Droṇas Pfeilsalven ab, stürmte auf Droṇa zu und griff ihn mit mächtigen, furchterregend gestalteten Geschossen an.

Verse 10

विव्याध चरणे द्रोणमनुमान्य विशाम्पते | क्षत्रधर्म समास्थाय नवभि: सायकै: पुन:,प्रजानाथ! उन्होंने द्रोणाचार्यका समादर करते हुए क्षत्रियधर्मका आश्रय ले पुनः नौ बाणोंद्वारा उनके चरणोंमें आघात किया

Sañjaya sprach: O Herr der Menschen! Arjuna, Droṇa ehrend, stand dennoch fest im Dharma des Kṣatriya und traf ihn abermals mit neun Pfeilen an den Füßen.

Verse 11

तस्येषूनिषुभिश्कित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौ । विषाग्निज्वलितप्रख्यैरिषुभि: कृष्णपाण्डवौ

Sañjaya sprach: Nachdem Droṇa seine Pfeile mit Pfeilsalven niedergeschlagen hatte, durchbohrte er dann beide—Kṛṣṇa und den Pāṇḍava—mit Geschossen, die wie von Gift und Feuer lodernd schienen.

Verse 12

द्रोणाचार्यने अपने बाणोंद्वारा अर्जुनके उन बाणोंको काटकर प्रज्वलित विष एवं अग्निके समान तेजस्वी बाणोंसे श्रीकृष्ण और अर्जुन दोनोंको घायल कर दिया ।।

Sañjaya sprach: Droṇācārya zerschnitt mit seinen Pfeilen Arjunas Pfeile und verwundete darauf beide—Śrī Kṛṣṇa und Arjuna—mit leuchtenden Geschossen, als loderten sie von Gift und Feuer. Da fasste Arjuna, der Sohn Pāṇḍus, den Entschluss, Droṇas Bogen mit seinen Pfeilen zu zerschlagen. Doch während der großherzige Phālguna dies noch erwog, schnitt der tapfere Droṇa, ohne jede Bestürzung, mit seinen Pfeilen rasch Arjunas Bogensehne durch und durchbohrte zudem dessen Pferde, Banner und Wagenlenker.

Verse 13

द्रोण: शरैरसम्भ्रान्तो ज्यां चिच्छेदाशु वीर्यवान्‌ विव्याध च हयानस्य ध्वजं सारथिमेव च

Sañjaya sprach: Der mächtige Droṇa, unerschüttert und ohne die geringste Verwirrung, durchtrennte mit seinen Pfeilen blitzschnell die Bogensehne. Auch Arjunas Pferde, sein Banner und sogar den Wagenlenker durchbohrte er—und zeigte so eine ruhige Meisterschaft im Kampf, indem er Arjunas Absicht, ihn kampfunfähig zu machen, augenblicklich in eine Prüfung von Fassung und Können verwandelte.

Verse 14

अर्जुनं च शरैवीर: स्मयमानो5भ्यवाकिरत्‌ । एतस्मिन्नन्तरे पार्थ: सज्यं कृत्वा महद्‌ धनु:

Sañjaya sprach: Lächelnd überschüttete der heldenhafte Droṇa Arjuna mit einem Pfeilregen und bedeckte ihn von allen Seiten. In eben diesem Augenblick spannte Pārtha (Arjuna) rasch seinen großen Bogen, entschlossen, eine Tapferkeit zu zeigen, die die seines Lehrers überträfe—und begegnete dem Ansturm mit unbeugsamer Kunst inmitten der Forderungen von Krieg und Pflicht.

Verse 15

विशेषयिष्यन्नाचार्य सर्वास्त्रविदुषां वर: । मुमोच षट्शतान्‌ बाणान्‌ गृहीत्वैकमिव द्रुतम्‌

Sañjaya sprach: In dem Wunsch, seinen Lehrer zu überstrahlen, ließ Arjuna—der Erste unter allen, die die Waffenlehre beherrschen—rasch sechshundert Pfeile fliegen, als wären sie ein einziger Schaft. Der Vers hebt den erbitterten Wettstreitgeist des Schlachtfeldes hervor, wo selbst das Band zwischen Lehrer und Schüler durch die Forderungen des Krieges und den Drang, Überlegenheit zu beweisen, gespannt wird.

Verse 16

पुन: सप्तशतानन्यान्‌ सहस््रन॑ चानिवर्तिन: । चिक्षेपायुतशश्नान्यांस्ते5घ्नन्‌ द्रोणस्प तां चमूम्‌

Sañjaya sprach: Wieder entließ er weitere siebenhundert Pfeile und dann tausend, die nicht zurückzuweisen waren. Danach schleuderte er Zehntausende; und diese Geschosse streckten Droṇas Heer nieder. Die Stelle betont die unerbittliche Mechanik der Schlacht—Kunst und Wucht überwältigen Formationen—und lässt die ethische Spannung des Krieges unausgesprochen: Sieg wird durch massenhafte Vernichtung erkauft, selbst wenn man unter dem Banner der Pflicht kämpft.

Verse 17

तै: सम्यगस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिना । मनुष्यवाजिमातज्ज विद्धा: पेतुर्गतासव:

Sañjaya sprach: Von jenen wohlgezielten Geschossen, die der mächtige, vollendete Arjuna—kundig in wunderbaren Arten des Kampfes—abfeuerte, wurden viele Menschen, Pferde und Elefanten sauber getroffen; ihres Lebensatems beraubt, stürzten sie zu Boden. Der Vers betont die düstere moralische Last des Krieges: Meisterschaft und Präzision in den Waffen bringen entscheidende Wirkung, doch sie mehren auch den Tod auf dem Schlachtfeld.

Verse 18

विसूताश्वध्वजा: पेतु: संछिन्नायुधजीविता: । रथिनो रथमुख्येभ्य: सहसा शरपीडिता:

Sañjaya sprach: Von Arjunas Pfeilen niedergestreckt, stürzten viele Wagenkrieger plötzlich von ihren vorzüglichsten Streitwagen—ohne Lenker, Pferde und Banner; die Waffen zerschmettert, ja das Leben selbst abgeschnitten.

Verse 19

चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वजानिलहुताशनै: । तुल्यरूपा गजाः: पेतुर्गियग्राम्बुदवेश्मनाम्‌

Sañjaya sprach: In jenem schrecklichen Getümmel—wo Leiber zermalmt, fortgeschleudert und vom donnerkeilgleichen Waffenschlag, vom Sturm der Schlacht und vom verzehrenden Feuer verbrannt wurden—stürzten Elefanten in Haufen, einander nicht mehr zu unterscheiden, wie Berge, Dörfer, Wolken und hohe Paläste, die in Trümmer sinken.

Verse 20

वज्रके आघातसे चूर-चूर हुए पर्वतों, वायुके द्वारा संचालित हुए भयंकर बादलों तथा आगममें जले हुए गृहोंके समान रूपवाले बहुत-से हाथी धराशायी हो रहे थे ।।

Sañjaya sprach: Von Arjunas Pfeilen erschlagen, fielen Tausende von Pferden auf dem Schlachtfeld—wie Schwärme von Schwänen an den Hängen des Himavat, vom peitschenden Regen niedergestreckt.

Verse 21

रथाश्वद्विपपत्त्योधा: सलिलौघा इवाद्धभुता: । युगान्तादित्यरश्म्याभै: पाण्डवास्त्रशरैर्हता:

Sañjaya sprach: Die Scharen von Wagen, Pferden, Elefanten und Fußsoldaten, erschlagen von den Waffen und Pfeilen der Pāṇḍavas—leuchtend wie Sonnenstrahlen am Ende der Weltzeit—erschienen wie ein wunderbarer Wasserstrom, den die Sonne ausgesogen und ausgedörrt hat.

Verse 22

त॑ पाण्डवादित्यशरांशुजालं कुरुप्रवीरान्‌ युधि निष्टपन्तम्‌ । स द्रोणमेघः शरवृष्टिवेगै: प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन्‌

Sañjaya sprach: Arjuna, die Sonne der Pāṇḍavas, sengte im Kampf die vornehmsten Kuru-Helden mit einem Netz aus Pfeilstrahlen. Da verhüllte Droṇa, einer Wolke gleich, diese Strahlen durch die Wucht seines Pfeilregens—wie eine Wolke die Sonnenstrahlen verdeckt.

Verse 23

अथात्यर्थ विसृष्टेन द्विषतामसुभोजिना । आजलेने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनंजयम्‌,तत्पश्चात्‌ शत्रुओंके प्राण लेनेवाले एक नाराचका प्रहार करके द्रोणाचार्यने अर्जुनकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya sprach: Da schleuderte Droṇa mit äußerster Wucht einen nārāca-Pfeil—einen Pfeil, der sich gleichsam vom Lebensatem der Feinde nährt—und traf Dhanañjaya (Arjuna) mitten in die Brust, sodass eine tiefe und qualvolle Wunde entstand. Die Szene zeigt die erbarmungslose Härte der Schlacht: Selbst ein verehrter Lehrer setzt tödliche Kunst ein und prüft die Standhaftigkeit und Entschlossenheit des Kriegers unter den Forderungen des kṣatriya-dharma.

Verse 24

स विद्वलितसर्वाड्: क्षितिकम्पे यथाचल: । धेर्यमालम्ब्य बीभत्सुद्रोणं विव्याध पत्रिभि:

Sañjaya sprach: Von jenem Treffer wurde Arjunas ganzer Leib erschüttert und wankte, wie ein Berg bebt, wenn die Erde erzittert. Doch, an Mut und Fassung festhaltend, durchbohrte der furchtbare Arjuna Droṇācārya mit befiederten Pfeilen und verwundete ihn. So zeigt sich: Selbst in Schock und Furcht muss unbeirrbare Entschlossenheit das Handeln im Krieg lenken.

Verse 25

द्रोणस्तु पञचभिर्बाणैर्वासुदेवमताडयत्‌ । अर्जुन च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभि: शरै:

Sañjaya sprach: Droṇa traf Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) mit fünf Pfeilen; Arjuna traf er mit dreiundsiebzig; und mit drei weiteren Schäften verwundete er sogar Arjunas Banner. Die Erzählung betont die unerbittliche Präzision des Krieges, in dem selbst der Wagenlenker und das Feldzeichen des Helden zum Ziel werden, um Entschlossenheit und Moral zu erschüttern.

Verse 26

विशेषयिष्यन्‌ शिष्यं च द्रोणो राजन्‌ पराक्रमी । अदृश्यमर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभि:

Sañjaya sprach: O König, der mächtige Droṇa, entschlossen, selbst seinen eigenen Schüler zu überstrahlen, ließ Arjuna im Wimpernschlag dem Blick entschwinden, indem er ihn mit einem Sturzbach von Pfeilen bedeckte. Die Szene zeigt, wie im Rausch des Krieges Meisterschaft und Stolz einen Lehrer antreiben können, Überlegenheit zu beweisen, bis die Kunst zur überwältigenden Gewalt wird.

Verse 27

प्रसक्तान्‌ पततो<द्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान्‌ | मण्डलीकृतमेवास्य धनुश्नादृश्यताद्भुतम्‌,हमने देखा, द्रोणाचार्यके बाण परस्पर सटे हुए गिरते थे। उनका अद्भुत धनुष सदा मण्डलाकार ही दिखायी देता था

Sañjaya sprach: Wir sahen die Pfeile des Sohnes Bhāradvājas (Droṇa) in einem ununterbrochenen, dicht geschlossenen Strom herabfallen. So wunderbar war seine Bogenkunst, dass der Bogen selbst kaum sichtbar schien—er erschien nur als ein fortlaufender Kreis, als hielte er niemals inne. Die Szene zeigt, wie kriegerische Meisterschaft, vom Entschluss des Krieges getrieben, überwältigend und beinahe unpersönlich in ihrer Gewalt werden kann.

Verse 28

ते भ्ययु: समरे राजन्‌ वासुदेवधनंजयौ । द्रोणसृष्टा: सुबहव: कड्कपत्रपरिच्छदा:,राजन! उस समरांगणमें द्रोणाचार्यके छोड़े हुए कंकपत्रविभूषित बहुत-से बाण श्रीकृष्ण और अर्जुनपर पड़ने लगे

Sañjaya sprach: O König, in jener Schlacht stürzten viele Pfeile—von Droṇa abgeschossen und mit Geierfedern versehen—auf Vāsudeva (Kṛṣṇa) und Dhanañjaya (Arjuna) herab. Die Erzählung betont die unerbittliche Wucht des Krieges selbst gegen die erhabensten Kämpfer und hebt zugleich die schwere Verantwortung von Lehrern und Kriegern hervor, wenn ihre Kunst zur Zerstörung gewendet wird.

Verse 29

तद्‌ दृष्टवा तादृशं युद्ध द्रोणपाण्डवयोस्तदा । वासुदेवो महाबुद्धि: कार्यवत्तामचिन्तयत्‌

Sañjaya sprach: Als er damals einen solchen Kampf zwischen Droṇa und dem Pāṇḍava (Arjuna) sah, sann Vāsudeva—von großer Einsicht—im Innern nach und fasste den Entschluss, was zu tun sei. Dieser Augenblick markiert den Übergang vom bloßen Beobachten zur ethischen Entscheidung: Wird der Kampf kritisch, wägt Kṛṣṇa Pflicht (Dharma) und rechtzeitiges Handeln ab, um die gerechte Sache zu schützen.

Verse 30

ततोडब्रवीद्‌ वासुदेवो धनंजयमिदं वच: । पार्थ पार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत्‌

Dann wandte sich Vāsudeva mit diesen Worten an Dhanañjaya: „Pārtha, Pārtha, du Mächtigarmiger — lass uns keine Zeit verlieren!“ Im Gedränge der Schlacht drängt Kṛṣṇa Arjuna zum unverzüglichen Handeln und deutet an, dass rechtes Tun (Dharma) mit rechtzeitiger Entschlossenheit vollzogen werden muss, nicht erst, wenn Gelegenheit und Pflicht entschwinden.

Verse 31

पार्थश्षाप्यब्रवीत्‌ कृष्णं यथेष्टमिति केशवम्‌

Sañjaya sprach: Auch Arjuna sagte zu Kṛṣṇa, Keśava: „Handle, wie es dir beliebt.“ Daraufhin umschritt der mächtigarmige Arjuna Droṇācārya ehrerbietig (pradakṣiṇa), wandte sich zurück und rückte erneut vor, indem er das Schlachtfeld mit einem Regen von Pfeilen überschüttete. Die Stelle verbindet Arjunas Gehorsam gegenüber Kṛṣṇas Führung mit dem Kriegerkodex: den verehrten Lehrer selbst im tödlichen Konflikt zu ehren.

Verse 32

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा द्रोणं प्रायान्महाभुजम्‌ । परिवृत्तश्न बीभत्सुरगच्छद्‌ विसृजन्‌ शरान्‌

Daraufhin umschritt der mächtigarmige Arjuna Droṇa ehrerbietig und zog sich zurück. Als er sich umwandte, schritt Bībhatsu weiter voran und ließ Salven von Pfeilen fliegen—erfüllte die Pflicht des Kriegers in der Schlacht und wahrte doch die ethische Zügelung, den verehrten Lehrer zu ehren.

Verse 33

ततोडब्रवीत्‌ स्वयं द्रोण: क्वेदं पाण्डव गम्यते । ननु नाम रणे शत्रुमजित्वा न निवर्तसे

Da sprach Droṇa selbst: „O Pāṇḍava, wohin gehst du so? Im Kampf pflegtest du doch niemals umzukehren, ohne zuvor den Feind bezwungen zu haben.“

Verse 34

अजुन उवाच गुरुर्भवान्‌ न मे शत्रु: शिष्य: पुत्रसमो5स्मि ते । न चास्ति स पुमॉल्लोके यस्त्वां युधि पराजयेत्‌

Arjuna sprach: „O Brahmane, du bist mein Lehrer, nicht mein Feind. Ich bin dein geliebter Schüler, einem Sohn gleich. In dieser Welt gibt es keinen Mann, der dich im Krieg besiegen könnte.“

Verse 35

संजय उवाच एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्जयद्रथवधोत्सुक: । त्वरायुक्तो महाबाह॒स्त्वत्सैन्यं समुपाद्रवत्‌

Sañjaya sprach: „O König, so redend stürmte Arjuna — furchtbar in der Schlacht — von dem Entschluss entbrannt, Jayadratha zu töten, und von drängender Eile getrieben, der mächtigarmige Held geradewegs auf dein Heer los.“

Verse 36

त॑ चक्ररक्षौ पाउ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ । अन्वयातां महात्मानौ विशन्तं तावकं बलम्‌,आपकी सेनामें प्रवेश करते समय उनके पीछे-पीछे पांचाल वीर महामना युधामन्यु और उत्तमौजा चक्र-रक्षक होकर गये

Sañjaya sprach: „Als er in dein Heer eindrang, folgten ihm die beiden Helden aus Pāñcāla — Yudhāmanyu und Uttamaujā — beide großherzig, dicht auf den Fersen als Beschützer der Wagenräder, die den Rücken deckten und sein Vordringen in das Kaurava-Heer sicherten.“

Verse 37

ततो जयो महाराज कृतवर्मा च सात्वतः । काम्बोजश्च श्रुतायुश्न धनंजयमवारयन्‌,महाराज! तब जय, सात्वतवंशी कृतवर्मा, काम्बोज-नरेश तथा श्रुतायुने सामने आकर अर्जुनको रोका

Sañjaya sprach: „Dann, o König, traten Jaya, und Kṛtavarmā aus der Sātvata-Linie, und der Herrscher von Kāmboja sowie Śrutāyus ihm entgegen und hielten Dhanañjaya (Arjuna) auf.“

Verse 38

तेषां दश सहस्राणि रथानामनुयायिनाम्‌ । अभीषाहा: शूरसेना: शिबयो5थ वसातय:

Sañjaya sprach: Hinter ihnen kamen zehntausend Wagenkämpfer mit ihrem Gefolge—Krieger des Abhīṣāha-Stammes, die Śūrasenas, die Śibis und die Vasātayas. Sie alle hatte Karṇa einst auf dem Schlachtfeld besiegt und seiner Herrschaft unterworfen. Es waren durchweg von Helden geehrte Kämpfer; frohen Mutes stellten sie Droṇa an die Spitze und stürmten gegen Arjuna an.

Verse 39

मावेल्लका ललित्थाक्ष केकया मद्रकास्तथा । नारायणाक्ष्‌ गोपाला: काम्बोजानां च ये गणा:

Sañjaya sprach: „Da waren auch die Māvellakas, die Lalitthākṣas, die Kekayas und die Madrakas; ebenso die Kuhhirten-Scharen, die man Nārāyaṇākṣas nennt, und die verschiedenen Abteilungen der Kāmbojas.“ Diese genannten Völker und Truppen—einst unterworfen und in Karnas Einflussbereich gebracht—rückten nun in geordneter Schlachtordnung vor; ihr Mut war anerkannt, und unter Droṇas Befehl richteten sie ihren Angriff gegen Arjuna.

Verse 40

कर्णेन विजिता: पूर्व संग्रामे शूरसम्मता: । भारद्वाजं पुरस्कृत्य हृष्टात्मानो<र्जुनं प्रति

Sañjaya sprach: Jene Krieger—einst von Karṇa im Kampf besiegt und als Helden anerkannt—zogen mit erhobenem Mut gegen Arjuna, indem sie den Sohn Bhāradvājas (Droṇa) an ihre Spitze stellten.

Verse 41

पुत्रशोकाभिसंतप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम्‌ । त्यजन्तं तुमुले प्राणान्‌ संनद्धं चित्रयोधिनम्‌

Sañjaya sprach: Arjuna, vom Schmerz um seinen Sohn versengt und von Zorn entflammt, glich dem Tod selbst, dem Vernichter. In jenem tobenden Kampf war er entschlossen, sein Leben hinzugeben, vollständig gerüstet und mit wunderbarer, mannigfaltiger Kunst kämpfend. Wie ein herrlicher Elefant in die Herde einbricht, so drang Arjuna, der große Bogenschütze, der Beste der Menschen, in eure Heere ein; doch die zuvor genannten Krieger traten hervor und hielten ihn auf.

Verse 42

गाहमानमनीकानि मातड़्मिव यूथपम्‌ | महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याप्रमवारयन्‌

Sañjaya sprach: Als er in die Schlachtordnungen eindrang—wie ein mächtiger Elefant in die Herde—traten jene Krieger hervor und hielten den großen Bogenschützen auf, den tapferen Tiger unter den Menschen.

Verse 43

ततः प्रववृते युद्ध तुमुलं लोमहर्षणम्‌ । अन्योनयं वै प्रार्थयतां योधानामर्जुनस्थ च,तदनन्तर एक-दूसरेको ललकारते हुए कौरव-योद्धाओं तथा अर्जुनमें रोमांचकारी एवं भयंकर युद्ध छिड़ गया

Sañjaya sprach: Da brach eine tobende Schlacht los, so furchterregend, dass einem die Haare zu Berge standen, als die Kaurava-Krieger und Arjuna einander zum offenen Zweikampf herausforderten. Die Szene kündet von einem neuen Aufwallen der Gewalt, genährt von gegenseitiger Provokation und kriegerischem Stolz, und verschärft das moralische Gewicht des Krieges, in dem Tapferkeit und Pflicht mit wachsender Vernichtung zusammenprallen.

Verse 44

जयद्रथवधरप्रेप्सुमायान्तं पुरुषर्षभम्‌ । न्यवारयन्त सहिता: क्रिया व्याधिमिवोत्थितम्‌

Arjuna, der Beste der Männer, kam heran, entschlossen, Jayadratha zu töten; doch alle Kaurava-Helden hielten ihn vereint zurück, wie eine ärztliche Maßnahme eine aufbrechende Krankheit hemmt.

Verse 91

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि द्रोणातिक्रमे एकनवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें द्रोणातिक्रमण-विषयक इक्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya sagte: „So endet im ehrwürdigen Mahābhārata, innerhalb des Droṇa Parva — insbesondere im Abschnitt über die Tötung Jayadrathas — dieses einundneunzigste Kapitel, das vom Überwinden (oder Ausmanövrieren) Droṇas handelt.“ Dieses Schlusskolophon verortet die Begebenheit in der größeren moralischen und strategischen Krise des Krieges: den Kampf, der gewählten Pflicht treu zu bleiben, während man einem gewaltigen Lehrer gegenübersteht und der Preis des Sieges immer weiter steigt.

Verse 303

द्रोणमुत्सूज्य गच्छाम: कृत्यमेतन्महत्तरम्‌ । तत्पश्चात्‌ श्रीकृष्ण अर्जुनसे इस प्रकार बोले--'अर्जुन! अर्जुन! महाबाहो! हमारा अधिक समय यहाँ न बीत जाय

Sañjaya sagte: „Lasst Droṇa zurück und zieht weiter; dies ist in diesem Augenblick die größere Pflicht.“ Danach sprach Śrī Kṛṣṇa zu Arjuna so: „Arjuna, Arjuna, du Mächtigarmiger! Lasst nicht zu viel unserer Zeit hier vergehen. Darum: Lasst Droṇācārya zurück und rückt vor; dies ist jetzt die höchste Aufgabe.“