Shloka 5
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — सैन्यप्रशंसा, भेदनवृत्तान्त-प्रश्नः
Dhṛtarāṣṭra–Sañjaya Dialogue: Praise of the Host and Inquiry after the Breach
चरन्तस्त्वसिमार्गाश्व धरनुर्मार्गाश्न॒ शिक्षया । संग्राममनस: शूरा दृश्यन्ते सम सहस्रश:,मनमें संग्रामके लिये पूर्ण उत्साह रखनेवाले सहस्रों शूरवीर अपनी शिक्षाके अनुसार खड्गयुद्ध और धरनुर्युद्धके मार्गों (पैतरों)-का प्रदर्शन करते दिखायी देते थे
carantastv asimārgāśva dhanuḥmārgāṁś ca śikṣayā | saṅgrāmamanasaḥ śūrā dṛśyante sama-sahasraśaḥ ||
Sañjaya sprach: „In disziplinierten Formationen umherziehend, sah man Tausende und Abertausende tapferer Krieger—mit dem Geist ganz auf die Schlacht gerichtet—wie sie, ihrer Ausbildung gemäß, die Methoden und das Fußwerk des Schwertkampfes und des Bogenschießens vorführten. Das Bild zeigt nicht nur kriegerische Bereitschaft, sondern auch die ernste Wahrheit: Können und Eifer, an den Krieg gespannt, vermögen die Vernichtung zu mehren, wenn sie nicht durch Dharma gezügelt werden.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined training and collective martial zeal, while implicitly raising a dharmic caution: technical excellence and enthusiasm are morally neutral and become righteous or ruinous depending on the cause and restraint guiding them.
Sañjaya describes the battlefield atmosphere: innumerable warriors are actively demonstrating practiced techniques—maneuvers of sword-combat and archery—showing readiness and eagerness for the coming clash.