Shloka 3
Droṇa-parva Adhyāya 47 — Abhimanyu’s rapid exchanges, counsel to disable his chariot-system
धृतराष्ट्र बोले--संजय! कभी पराजित न होनेवाला तथा युद्धमें पीठ न दिखानेवाला तरुण, सुभद्राकुमार अभिमन्यु जब इस प्रकार जयद्रथकी सेनामें प्रवेश करके अपने कुलके अनुरूप पराक्रम प्रकट कर रहा था और तीन वर्षकी अवस्थावाले अच्छी जातिके बलवान् घोड़ोंद्वारा मानो आकाशमें तैरता हुआ आक्रमण करता था, उस समय किन शूरवीरोंने उसे रोका था? ।। संजय उवाच अभिमन्यु: प्रविश्यैतांस्तावकान् निशितै: शरै: । अकरोत् पार्थिवान् सर्वान् विमुखान् पाण्डुनन्दन:,संजयने कहा--राजन्! पाण्डुकुलनन्दन अभिमन्युने उस सेनामें प्रविष्ट होकर आपके इन सभी राजाओंको अपने तीखे बाणोंद्वारा युद्धसे विमुख कर दिया
sañjaya uvāca | abhimanyuḥ praviśyaitāṁs tāvakān niśitaiḥ śaraiḥ | akarot pārthivān sarvān vimukhān pāṇḍunandanaḥ ||
Dhṛtarāṣṭra sprach: Sañjaya! Als der junge Abhimanyu, Subhadrās Sohn—unbesiegt und im Krieg nie den Rücken zeigend—in Jayadrathas Heer eindrang und eine Tapferkeit zeigte, die seinem Geschlecht entspricht, und angriff, als schwebe er am Himmel, auf einem Wagen, gezogen von starken, edlen dreijährigen Pferden—welche Helden hielten ihn auf? Sañjaya erwiderte: O König! Abhimanyu, ein Spross der Pāṇḍus, trat in jenes Heer ein und wandte mit seinen scharfen Pfeilen all diese Könige von deiner Seite vom Kampf ab—er drängte sie zurück und brach ihren Mut.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya-dharma in action: disciplined courage and skill can uphold one’s duty even against overwhelming odds. Ethically, it also points to the tension between individual heroism and the collective violence of war—victory in battle may be admirable, yet it unfolds within a tragic, escalating conflict.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Abhimanyu has penetrated the Kaurava formation and, by a fierce volley of sharp arrows, has forced the assembled kings on Dhṛtarāṣṭra’s side to turn back from the fight—momentarily scattering or repelling them.