Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

Droṇa-parva Adhyāya 25 — Bhīma’s Disruption of Elephant Formations and Bhagadatta’s Shock Advance

क्षेमधूर्तिबृहन्तौ तु भ्रातरौ सात्वतं युधि । द्रोणायाभिमुखं यान्तं शरैस्तीक्ष्णैस्ततक्षतु:,क्षेमधूर्ति और बृहन्त--ये दोनों भाई युद्धमें द्रोणाचार्यके सामने जाते हुए सात्यकिको अपने पैने बाणोंद्वारा घायल करने लगे

kṣemadhūrtibṛhantau tu bhrātarau sātvatam yudhi | droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ śarais tīkṣṇais tatakṣatuḥ ||

Sañjaya sagte: Im Kampf trafen die beiden Brüder Kṣemadhūrti und Bṛhant Sātyaki mit scharfen Pfeilen, als er vorrückte und Droṇa direkt entgegenging. Die Szene macht deutlich, dass im Gedränge des Krieges selbst ein Krieger mit klarem Ziel—einem verehrten Lehrer entgegenzutreten—plötzliche Angriffe weniger bekannter Kämpfer erdulden muss und so der unerbittliche, moralisch vielschichtige Sog des Gefechts sichtbar wird.

क्षेमधूर्तिKṣemadhūrti (name)
क्षेमधूर्ति:
Karta
TypeNoun
Rootक्षेमधूर्ति (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
बृहन्तौBṛhanta (name) / the two Bṛhantas
बृहन्तौ:
Karta
TypeNoun
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
भ्रातरौtwo brothers
भ्रातरौ:
Karta
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
सात्वतम्Sātvata (Sātyaki)
सात्वतम्:
Karma
TypeNoun
Rootसात्वत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Singular
द्रोणायtowards/for Droṇa
द्रोणाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootद्रोण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dative, Singular
अभिमुखम्facing, towards the front
अभिमुखम्:
TypeAdjective
Rootअभिमुख (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
यान्तम्going, proceeding
यान्तम्:
TypeVerb
Rootया (धातु) → यत्/यान्त् (शतृ-कृदन्त, वर्तमान)
FormMasculine, Accusative, Singular
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
तीक्ष्णैःsharp
तीक्ष्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
ततक्षतुःthey two struck/wounded
ततक्षतुः:
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
FormPerfect (लिट्), Third, Dual, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kṣemadhūrti
B
Bṛhant
S
Sātyaki
D
Droṇa
A
arrows (śara)

Educational Q&A

The verse highlights the harsh impartiality of war: even a focused advance toward a principal opponent (Droṇa) is disrupted by sudden attacks, reminding readers that battlefield dharma involves endurance, alertness, and acceptance of unpredictable violence within the chosen duty of combat.

As Sātyaki advances toward Droṇa, two brothers—Kṣemadhūrti and Bṛhant—intercept him by shooting sharp arrows, wounding him and momentarily checking his forward movement.