Shloka 2
संजय कहते हैं--प्रभो! तदनन्तर उस नारायणास्त्रके प्रकट होनेपर जलकी बूँदोंके साथ प्रचण्ड वायु चलने लगी। बिना बादलोंके ही आकाशमें मेघोंकी गर्जना होने लगी ।। चचाल पृथिवी चापि चुक्षुभे च महोदधि: । प्रतिस्त्रोतः प्रवृत्ताश्न गन्तुं तत्र समुद्रगा:,पृथ्वी काँप उठी, समुद्रमें ज्वार आ गया और समुद्रमें मिलनेवाली बड़ी-बड़ी नदियाँ अपने प्रवाहकी प्रतिकूल दिशामें बहने लगीं
sañjaya uvāca — pracalati vāyur ugro 'mbubindusamanvitaḥ | abhrāṇy anāgatāny eva garjanti nabhasi prabho || cacāla pṛthivī cāpi cukṣubhe ca mahodadhiḥ | pratistrotaḥ pravṛttāś ca gantum tatra samudragāḥ ||
Sañjaya sprach: „O Herr, als das Nārāyaṇāstra in Erscheinung trat, erhob sich ein wilder Wind, der mit sich einen Schauer von Wassertropfen trieb. Obwohl sich keine Wolken gesammelt hatten, schien der Donner am Himmel zu dröhnen. Die Erde bebte; der große Ozean wogte in Aufruhr; und die mächtigen Flüsse, die zum Meer strömen, kehrten um und flossen wider ihren natürlichen Lauf.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how the deployment of divine force in war is not merely tactical but cosmic in consequence: nature itself reacts with ominous upheaval. Implicitly, it warns that extraordinary power demands restraint and right conduct (dharma), because its effects exceed ordinary human control.
Sañjaya describes the immediate portents accompanying the manifestation of the Nārāyaṇāstra: violent winds with water-drops, thunder in a cloudless sky, the earth shaking, the ocean surging, and rivers reversing their flow—signs of a terrifying, world-shaking weapon being unleashed.