Shloka 46
इष्टापूर्तात् तथा क्षात्राद् ब्राह्मण्याच्च स नश्यतु | द्रोणो यस्याद्य मुच्येत यं वा द्रोण: पराभवेत्,“आज जिसके हाथसे द्रोणाचार्य जीवित छूट जायँ अथवा जिसे वे पराजित कर दें, वह यज्ञ करने तथा कुओं-बावली बनवाने एवं बगीचे लगाने आदिके पुण्योंसे वंचित हो जाय। क्षत्रियत्व और ब्राह्मणत्वसे- भी गिर जाय”
iṣṭāpūrtāt tathā kṣātrād brāhmaṇyācca sa naśyatu | droṇo yasyādya mucyeta yaṃ vā droṇaḥ parābhavet ||
Sañjaya sprach: „Möge jener Mann heute vom Verdienst der Opfer und der öffentlichen Wohltaten abgeschnitten werden und ebenso aus dem Stand des Kṣatriya- und des Brahmanentums fallen—sei es der, aus dessen Händen Droṇa lebend entkommt, oder der, den Droṇa besiegt.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames battlefield responsibility in moral terms: failure to restrain or overcome a dangerous warrior is treated as a grave lapse that nullifies religious and civic merit (iṣṭa–āpūrta) and even undermines one’s social-ethical standing (kṣātra, brāhmaṇya).
Sañjaya reports an intense, condemnatory sentiment about Droṇa’s ongoing threat: whoever lets Droṇa escape alive, or whoever is defeated by him, is declared unworthy of the fruits of sacrifice and public benefaction, as if their honor and dharma-status collapse under the weight of that failure.