Shloka 9
Adhyāya 143: Nocturnal duels—Nākuli and Citraseṇa; Vṛṣasena’s assault; Duḥśāsana vs Prativindhya
तमन्ये शूरसेनानां शूरा: संख्ये न््यवारयन् । नियच्छन्त: शरव्रातैर्मत्तं द्विपमिवाड्कुशै:,तदनन्तर युद्धस्थलमें दूसरे शूरसेनदेशीय शूरवीर सैनिकोंने अपने शरसमूहोंद्वारा उनपर नियन्त्रण करते हुए उन्हें उसी प्रकार रोका, जैसे महावत मतवाले हाथीको अंकुशोंद्वारा रोकते हैं
tam anye śūrasenānāṁ śūrāḥ saṅkhye nyavārayan | niyacchantaḥ śaravrātair mattaṁ dvipam ivāṅkuśaiḥ ||
Sañjaya sprach: Dann hielten andere tapfere Krieger des Śūrasena-Heeres ihn im dichtesten Kampfgetümmel auf und zügelten ihn mit Pfeilsalven — wie ein Mahut einen rasenden Elefanten mit dem Treibhaken bändigt. Das Bild betont disziplinierte Kontrolle im Chaos: Gewalt wird nicht nur mit Gewalt beantwortet, sondern mit abgestimmter Zurückhaltung, um größere Verwüstung zu verhindern.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war, effective action is guided by restraint and coordination. The verse’s simile—checking a maddened elephant with a goad—highlights disciplined control of destructive force rather than uncontrolled aggression.
As a powerful fighter advances, other Śūrasena warriors oppose him on the battlefield and halt his momentum by showering him with volleys of arrows, restraining him the way a mahout restrains a rutting elephant with an aṅkuśa.