Shloka 3
Droṇa’s Resolve to Restrain Yudhiṣṭhira and Arjuna’s Protective Vow (द्रोणस्य युधिष्ठिरनिग्रह-प्रयत्नः)
यत् कौरवाणामृषभादापगेयादनन्तरम् । सैनापत्येन यद् राजन् मामद्य कृतवानसि,“राजन! तुमने कौरवश्रेष्ठ गंगापुत्र भीष्मके बाद जो आज मुझे सेनापति बनाया है, भरतनन्दन! इस कार्यके अनुरूप कोई फल मुझसे प्राप्त करो। आज तुम्हारा कौन-सा मनोरथ पूर्ण करूँ? तुम्हें जिस वस्तुकी इच्छा हो, उसे ही माँग लो”
yat kauravāṇām ṛṣabhād āpageyād anantaram | saināpatyena yad rājan mām adya kṛtavān asi |
Sañjaya sprach: „O König, da du mich heute unmittelbar nach Bhīṣma — dem Vorzüglichsten unter den Kauravas, dem Sohn der Gaṅgā — zum Heerführer eingesetzt hast, nimm von mir eine diesem Werk angemessene Gegenleistung. Welchen Wunsch soll ich dir heute erfüllen? Verlange, was immer du begehrst.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethic of reciprocal obligation in royal and military life: when a king grants high office, the recipient expresses readiness to repay through service. It also underscores role-dharma—accepting responsibility and offering one’s capacity for the ruler’s aims, for good or ill.
After Bhīṣma’s fall and the end of his command, the king appoints a new commander. The speaker addresses the king, acknowledging Bhīṣma’s preeminence and declaring willingness to fulfill the king’s desire as a ‘return’ for being made commander-in-chief.