Shloka 32
Duryodhana Seeks Droṇa’s Counsel; Imperative to Protect Jayadratha; Pāñcāla Assault on Duryodhana
उस समय पार्थने रथहीन हुए दुर्योधनकी दोनों हथेलियोंमें दो पैने बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी ।। प्रयत्नज्ञो हि कौन्तेयो नखमांसान्तरेषुभि: | स वेदनाभिराविग्न: पलायनपरायण:,उपायको जाननेवाले कुन्तीकुमारने अपने बाणोंद्वारा दुर्योधनके नखोंके मांसमें प्रहार किया। तब वह वेदनासे व्याकुल हो युद्धभूमिसे भाग चला
prayatnajño hi kaunteyo nakhamāṁsāntareṣubhiḥ | sa vedanābhir āvignaḥ palāyanaparāyaṇaḥ ||
Sañjaya sprach: In jenem Augenblick verwundete Pārtha den bereits wagenlosen Duryodhana mit zwei scharfen Pfeilen tief in beide Handflächen. Dann traf der Sohn der Kuntī, kundig darin, das rechte Mittel zu erkennen, mit seinen Pfeilen das zarte Fleisch unter Duryodhanas Nägeln. Von Schmerz gepeinigt und im Geist erschüttert, wandte sich Duryodhana zur Flucht vom Schlachtfeld—und zeigte, wie in der brutalen Ethik des Krieges selbst der Entschluss eines großen Kriegers zerbrechen kann, wenn körperliches Leiden Mut und Pflicht überrollt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how strategic knowledge (upāya, effective means) can decisively shift a battle, and how physical pain can erode a warrior’s steadiness, pushing him away from kṣatriya-duty toward flight.
Sañjaya narrates that Kaunteya (Arjuna/Pārtha) wounds Duryodhana in a particularly sensitive area—under the nails—using sharp arrows; overwhelmed by pain, Duryodhana becomes agitated and turns to flee from the battlefield.