Shloka 25
Adhyāya 78 — Bhīṣma’s Advance, Duryodhana’s Rally, and Concurrent Duels (भीष्मस्याभ्युद्यमः, दुर्योधनस्योत्साहवचनम्, विविधयुद्धवर्णनम्)
सादिनश्न हयान् राजन् रथिनश्न महारणे । हस्त्यारोहान् हयारोहा रथिन: सादिनस्तथा,राजन! उस महायुद्धमें घुड़सवार योद्धा घुड़सवारों तथा रथियोंपर भी चढ़ दौड़े । इसी प्रकार अश्वारोही हाथीसवारों तथा रथियोंपर भी टूट पड़े
sādināś ca hayān rājan rathināś ca mahāraṇe | hastyārohān hayārohā rathinaḥ sādinās tathā ||
Sañjaya sprach: O König, in jener großen Schlacht stürmte die Reiterei auf andere Reiter los und sogar auf die Wagenkämpfer. Ebenso fielen die berittenen Krieger über Elefantenreiter und Wagenleute her, während Wagenkämpfer und Fußsoldaten ihrerseits den Angriff vorantrieben. So wurde der Kampf zu einem engen, ineinander verwobenen Handgemenge, in dem jede Waffengattung die andere ohne Unterlass traf.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse is primarily descriptive rather than doctrinal: it highlights how war collapses neat divisions of arms into a confused melee, implying the moral gravity and uncontrollable momentum of violence once battle is joined.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the different divisions—infantry, cavalry, charioteers, and elephant-riders—are charging and counter-charging each other in the great fight, with horsemen attacking horsemen, elephant-riders, and chariot-warriors, and the other arms responding in kind.