भीमसेन-दुर्योधन-समागमः
Bhīmasena–Duryodhana Engagement at Sunset
स्थिरां युद्धे मतिं कृत्वा भीष्ममेवाभिदुद्रुवु: । भीष्मके द्वारा पीड़ित हुए पांचाल और सोमक युद्धका दृढ़ निश्चय लेकर भीष्मकी ही ओर दौड़े ।। धृष्टद्युम्नमुखा श्चापि पार्था: शान्तनवं रणे
sthirāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā bhīṣmam evābhidudruvuḥ | bhīṣmakāṇāṃ pīḍitāḥ pāñcālāḥ somakāś ca yuddhasya dṛḍha-niścayaṃ kṛtvā bhīṣmasyaivābhimukhaṃ dudruvuḥ || dhṛṣṭadyumna-mukhāś cāpi pārthāḥ śāntanavaṃ raṇe ||
Sañjaya sprach: Nachdem sie ihren Entschluss im Kampf gefestigt hatten, stürmten sie geradewegs auf Bhīṣma zu. Die Pāñcālas und Somakas—von Bhīṣmas Truppen bedrängt und niedergestreckt—fassten den festen Entschluss zu kämpfen und rannten auf Bhīṣma selbst los. Unter Dhṛṣṭadyumnas Führung rückten auch die Söhne der Pṛthā gegen den Nachkommen Śāntanus in der Schlacht vor. Dieser Augenblick zeichnet eine ethische Entscheidung im Krieg: der Hauptquelle der Verwüstung unmittelbar entgegenzutreten, selbst unter größter Gefahr, als Pflicht, die eigene Seite zu schützen und das Gleichgewicht auf dem Schlachtfeld wiederherzustellen.
संजय उवाच
The verse highlights steadfast resolve (sthirā mati) as a component of kṣatriya-dharma: when harm becomes overwhelming, leaders and warriors may choose to confront the principal threat directly. Ethically, it frames courage and responsibility—acting decisively to protect one’s forces and pursue a just strategic aim—rather than yielding to fear or confusion.
Under Sañjaya’s narration, the Pāñcālas and Somakas, pressured by Bhīṣma’s onslaught, decide firmly to fight and charge toward Bhīṣma. Dhṛṣṭadyumna leads, and the Pāṇḍavas also advance against Bhīṣma (Śāntanu’s descendant), marking a concentrated attempt to check the Kaurava commander’s dominance.