Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः

आदित्यपथग: केतुस्तस्याद्भुतमनोरम: । शासनात्‌ पुरुहृतस्य निर्मितो विश्वकर्मणा,उनका अद्भुत एवं मनोरम ध्वज सूर्यके पथमें (ऊँचे आकाशमें) फहरा रहा था। इन्द्रके आदेशसे साक्षात्‌ विश्वकर्माने उसका निर्माण किया था

ādityapathagaḥ ketus tasyādbhuta-manoramaḥ | śāsanāt puruhṛtasya nirmito viśvakarmaṇā ||

Sañjaya sprach: „Sein Banner—wunderbar und betörend—war zu sehen, wie es hoch am Himmel entlang des Sonnenpfades wehte. Viśvakarman selbst hatte es gefertigt, im Gehorsam gegenüber dem Befehl Puruhūtas (Indras).“

आदित्यपथगःmoving in the sun’s path (in the sky)
आदित्यपथगः:
Karta
TypeAdjective
Rootआदित्यपथग
FormMasculine, Nominative, Singular
केतुःbanner/standard
केतुः:
Karta
TypeNoun
Rootकेतु
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him/of that
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अद्भुतमनोरमःwonderful and charming
अद्भुतमनोरमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअद्भुतमनोरम
FormMasculine, Nominative, Singular
शासनात्from/according to the command
शासनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशासन
FormNeuter, Ablative, Singular
पुरुहृतस्यof Puruhūta (Indra)
पुरुहृतस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुरुहृत्
FormMasculine, Genitive, Singular
निर्मितःmade/constructed
निर्मितः:
Karta
TypeVerb
Rootनिर्मि
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
विश्वकर्मणाby Viśvakarman
विश्वकर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
ketu (banner/standard)
Ā
Āditya (Sun)
P
Puruhūta (Indra)
V
Viśvakarman

Educational Q&A

The verse highlights how emblems of power (like a banner) are portrayed as grounded in higher authority: divine command (Indra) and divine skill (Viśvakarman). Ethically, it suggests that legitimacy and morale in conflict are reinforced through symbols believed to be sanctioned beyond mere human ambition.

Sañjaya describes a warrior’s splendid banner flying high in the sky, emphasizing its extraordinary beauty and its divine origin—crafted by Viśvakarman at Indra’s command—thereby magnifying the warrior’s stature on the battlefield.