Shloka 42
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
यथोक्तः स नृदेवेन विष्णुर्वज्ञभूता यथा । (बा्हस्पत्येन विधिना व्यूहमार्गविचक्षण: ।) प्रभाते सर्वसैन्यानामग्रे चक्रे धनंजयम्,जैसे वज्रधारी इन्द्र भगवान् विष्णुसे कुछ कहते हों, उसी प्रकार नरदेव युधिष्ठिरके पूर्वोक्त बात कहनेपर व्यूह-रचनामें कुशल धृष्टद्युम्नने बृहस्पतिकी बतायी हुई विधिसे प्रातःकाल (सूर्योदयसे पूर्व) ही समस्त सेनाओंका व्यूह-निर्माण किया; उन्होंने सबसे आगे अर्जुनको खड़ा किया
sañjaya uvāca | yathoktaḥ sa nṛdevena viṣṇur vajrabhūtā yathā | (bārhaspatyena vidhinā vyūhamārgavicakṣaṇaḥ |) prabhāte sarvasainyānām agre cakre dhanañjayam |
Sañjaya sprach: Wie Indra, der den Donnerkeil trägt, zu Herrn Viṣṇu reden könnte, so auch—nachdem der König unter den Menschen, Yudhiṣṭhira, wie zuvor geschildert gesprochen hatte—ordnete Dhṛṣṭadyumna, kundig in den Wegen der Schlachtordnungen, im Morgengrauen nach der von Bṛhaspati gelehrten Methode die Aufstellung aller Heere und stellte Dhanañjaya (Arjuna) an die Spitze aller Kräfte.
संजय उवाच
Educational Q&A
Competent leadership in dharmic conflict requires disciplined preparation and adherence to proven counsel: the army is arranged at dawn by a commander skilled in formations, following an authoritative method (attributed to Bṛhaspati), and the foremost warrior is positioned where responsibility is greatest.
After Yudhiṣṭhira’s prior instruction, Dhṛṣṭadyumna organizes the Pandava forces into a battle-array before sunrise, using the formation-method associated with Bṛhaspati, and he stations Arjuna at the head of the combined troops.