Shloka 85
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति नित्यश: । अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम् । जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि,सदा अधिक सेना होनेसे ही विजय नहीं होती है। युद्धमें जीत प्राय: अनिश्चित होती है। उसमें दैव ही सबसे बड़ा सहारा है। जो संग्राममें विजयी होते हैं, वे ही कृतकार्य होते हैं
na bāhulyena senāyā jayo bhavati nityaśaḥ | adhruvo hi jayo nāma daivaṃ cātra parāyaṇam | jayavanto hi saṃgrāme kṛtakṛtyā bhavanti hi |
Vyāsa sprach: „Sieg entsteht nicht immer bloß aus der schieren Größe eines Heeres. Im Krieg ist das, was man ‘Sieg’ nennt, ungewiss; hier ist das Schicksal (die göttliche Fügung) die höchste Zuflucht. Nur wer in der Schlacht obsiegt, gilt als einer, der sein Werk vollbracht hat.“
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that military strength in numbers is not a sure cause of success; victory is inherently uncertain in war, and divine providence (daiva) plays a decisive role. Therefore, outcomes should be approached with humility and realism rather than arrogance based on force alone.
Vyāsa offers a reflective counsel about the nature of warfare: he cautions that even a large army cannot guarantee victory, emphasizing the unpredictability of battle and the overarching influence of fate; those who win are seen as having achieved their immediate objective.