Shloka 15
पाण्डवानभ्यवर्तन्त तस्मिन् वीरवरक्षये । महाराज! बड़े-बड़े वीरोंका विनाश करनेवाले उस महायुद्धमें जब एक ओर भीष्म और दूसरी ओर पाण्डुनन्दन धनंजय पराक्रम प्रकट कर रहे थे, उस समय पितामह भीष्मको महान पराक्रममें प्रवृत्त देख आपके सभी पुत्र सेनाओंके साथ स्वर्गको अपना परम लक्ष्य बनाकर युद्धमें मृत्यु चाहते हुए पाण्डवोंपर चढ़ आये || १२--१४ ह ।। पाण्डवा5पि महाराज स्मरन्तो विविधान् बहून्,तावकांस्तव पुत्रांश्व योधयन्ति प्रह्ृष्टवत् । राजन! नरेश्वर! शूरवीर पाण्डव भी पुत्रोंसहित आपके दिये हुए नाना प्रकारके अनेक क्लेशोंका स्मरण करके युद्धमें भय छोड़कर ब्रह्मलोक जानेके लिये उत्सुक हो बड़ी प्रसन्नताके साथ आपके सैनिकों और पुत्रोंके साथ युद्ध करने लगे
sañjaya uvāca |
pāṇḍavān abhyavartanta tasmin vīravarakṣaye |
mahārāja! bṛhad-bṛhad-vīrāṇāṁ vināśa-karaṇe tasmin mahāyuddhe yadā ekato bhīṣmaḥ aparato pāṇḍunandano dhanañjayaḥ parākramaṁ prakaṭayataḥ, tadā pitāmahaṁ bhīṣmaṁ mahāparākrame pravṛttaṁ dṛṣṭvā tava sarve putrāḥ senābhiḥ saha svargaṁ paramaṁ lakṣyaṁ kṛtvā yuddhe mṛtyum icchantaḥ pāṇḍavān abhyadhāvan ||
pāṇḍavā api mahārāja smaranto vividhān bahūn tāvakān tava putrān kleśān, prahṛṣṭavat bhayatyāgaṁ kṛtvā brahmaloka-gamanāya utsukāḥ tava sainyān putrāṁś ca yodhayanti |
Sañjaya sprach: In jener großen Schlacht, die viele erhabene Helden vernichtete, als auf der einen Seite Bhīṣma, der ehrwürdige Ahn, und auf der anderen Dhananjaya (Arjuna), der Sohn Pāṇḍus, ihre Kraft entfalteten, rückten deine Söhne—da sie den Großvater Bhīṣma in gewaltiger Tapferkeit wirken sahen—mit ihren Heeren gegen die Pāṇḍava vor, den Himmel als höchstes Ziel erwählend und den Tod im Kampf begehrend. Und auch die Pāṇḍava, o König, eingedenk der vielen und mancherlei Leiden, die du und deine Söhne ihnen zugefügt hattet, kämpften mit froher Entschlossenheit gegen deine Truppen und Fürstensöhne—die Furcht abwerfend und nach den höchsten Welten verlangend.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the kṣatriya ethos: warriors accept death in battle as a path to heavenly reward, while the Pandavas’ resolve is fueled by remembered injustice. Ethically, it frames combat as duty-bound and consequence-driven—valor is praised, yet the narrative underscores how past wrongs and the pursuit of posthumous merit intensify violence.
Sanjaya reports that as Bhishma and Arjuna display great prowess, Dhritarashtra’s sons, inspired by Bhishma’s fierce engagement, charge the Pandavas seeking a glorious death and heaven. The Pandavas, recalling the many hardships imposed on them, fight back with heightened courage and eagerness for the highest worlds.