Shloka 49
अन्यानपि महाराज तापयामास पार्थिवान् | महाराज! इसी प्रकार अंशुमाली सूर्यके समान अन्यान्य राजाओंको भी वे अपने बाणोंकी वर्षासे संतप्त करने लगे || ४८ ह ।। पराड्मुखीकृत्य तथा शरवर्षैरमहारथान्,और भारत! उन सब महारथियोंको बाणवर्षद्वारा विमुख करके अर्जुनने संग्राम भूमिमें कौरव-पाण्डवोंकी सेनाओंके बीच रक्तकी बहुत बड़ी नदी बहा दी
sañjaya uvāca |
anyān api mahārāja tāpayāmāsa pārthivān |
parāṅmukhīkṛtya tathā śaravarṣair amahārathān |
atha bhārata! tān sarvān mahārathīn bāṇavarṣadvārā vimukhīkṛtya arjunaḥ saṅgrāmabhūmau kaurava-pāṇḍavayoḥ senayor madhye raktasya bahulāṃ nadīm avāhayat |
Sañjaya sagte: O großer König, auch andere Herrscher sengte er. Wie die strahlende Sonne begann er, noch mehr Könige mit einem Regen von Pfeilen zu peinigen. Dann, o Bhārata, indem er selbst die Nicht‑Großwagenkämpfer durch Pfeilschauer abwandte und die großen Wagenstreiter mit einem ununterbrochenen Hagel von Geschossen zurückdrängte, ließ Arjuna auf dem Schlachtfeld zwischen den Heeren der Kauravas und Pāṇḍavas einen gewaltigen Strom von Blut fließen. Die Stelle betont die schreckliche moralische Last des Krieges: Tüchtigkeit erreicht taktische Ziele, doch sie vermehrt zugleich das Leid in einem Ausmaß, das den Boden zwischen Verwandten mit Blut befleckt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dual reality of kṣatriya prowess: martial excellence can be dharmically framed as duty in war, yet its immediate fruit is immense suffering. The image of a 'river of blood' functions as an ethical reminder that victory in battle carries grave human cost, especially in a conflict among relatives.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna, by relentless showers of arrows, repulses both lesser warriors and great chariot-fighters, scorching many kings. Between the Kaurava and Pandava armies, the fighting becomes so intense that it is poetically described as creating a vast river of blood on the battlefield.