Shloka 49
भीमसेनस्य बहुमहारथसंयुगः
Bhīmasena’s Engagement with Multiple Mahārathas
गाड़ेयस्त्वब्रवीत् पार्थ धन्विश्रेष्ठमरिंदम । शत्रुदमन नरेश! उस समय शान्तनुकुमार गंगानन्दन भीष्मने धनुर्धरोंमें श्रेष्ठ कुन्तीपुत्र अर्जुनकी उस फुर्तीके लिये उनकी भूरि-भूरि प्रशंसा की और इस प्रकार कहा-- || ४८ || साधु साधु महाबाहो साधु कुन्तीसुतेति च,“महाबाहो! कुन्तीकुमार! बहुत अच्छा, बहुत अच्छा, तुम्हें साधुवाद।” ऐसा कहकर भीष्मने पुनः दूसरा सुन्दर धनुष लेकर समरांगणमें अर्जुनके रथकी ओर बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी
sañjaya uvāca | gāḍeyaḥ tv abravīt pārtha dhanviśreṣṭham ariṃdama | śatrudamana nareśa! tasmin samaye śāntanukumāro gaṅgānandano bhīṣmo dhanurdharāṇāṃ śreṣṭhaṃ kuntīputram arjunam tasya tvaritāyāḥ bhūri-bhūri praśaśaṃsa, evaṃ ca uvāca— || 49 || sādhu sādhu mahābāho sādhu kuntīsuteti ca | “mahābāho! kuntīkumarā! bahu śobhanam, bahu śobhanam; tubhyaṃ sādhuvādaḥ” iti uktvā bhīṣmaḥ punaḥ anyat sundaraṃ dhanuḥ gṛhītvā samarāṅgaṇe arjunasya rathāya bāṇavarṣaṃ prārabdhavān |
Sañjaya sprach: Da wandte sich Bhīṣma—Śāntanus Sohn, die Freude der Gaṅgā—an Arjuna, den Sohn Kuntīs, den Besten unter den Bogenschützen und Bezwinger der Feinde. O König, in jenem Augenblick, als er Arjunas schnelle Meisterschaft sah, pries Bhīṣma ihn immer wieder und sprach: „Wohl getan, wohl getan, du Mächtigarmiger! Wohl getan, Sohn Kuntīs!“ Nachdem er diese Worte der Anerkennung gesprochen hatte, ergriff Bhīṣma einen anderen schönen Bogen und begann auf dem Schlachtfeld erneut, Arjunas Wagen mit einem Pfeilhagel zu überschütten. Ethisch hebt die Szene das kṣatriya-Ideal hervor: selbst im tödlichen Kampf wird Vortrefflichkeit ohne Missgunst anerkannt, und Achtung vor dem würdigen Gegner besteht neben der unbeugsamen Entschlossenheit, die Pflicht zu erfüllen.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage models kshatriya-dharma: excellence is recognized even in an enemy, and praise does not weaken one’s commitment to duty. Honor, fairness, and respect can coexist with fierce combat.
During the battle, Bhishma observes Arjuna’s swift skill, openly applauds him with repeated ‘sādhu’ and then immediately resumes the fight by taking another bow and raining arrows toward Arjuna’s chariot.