Shloka 12
भीमसेनस्य बहुमहारथसंयुगः
Bhīmasena’s Engagement with Multiple Mahārathas
सुवर्णपुड्खैरिषुभिय्धपक्षै: सुतेजनै:,उन्होंने स्वर्णभूषित गृध्रपंखयुक्त तेज बाणों तथा कर्णी, नालीक और नाराचोंद्वारा पाण्डवोंकी सेनाको आच्छादित कर दिया। तीखे बाणोंसे ध्वजोंको काट डाला और रथियोंको भी मार गिराया
sañjaya uvāca — suvarṇapuṅkhair iṣubhir gṛdhrapakṣaiḥ sutejanaiḥ; karṇī-nālīka-nārācaiś ca pāṇḍavānāṃ senām ācchādayām āsa. tīkṣṇaiḥ śaraiḥ dhvajān ciccheda rathinaś ca nipapāta.
Sañjaya sagte: Mit scharfen Pfeilen, deren Schäfte vergoldet und mit Geierfedern befiedert waren, und mit Waffen wie karṇī, nālīka und nārāca, überzog er das Heer der Pāṇḍavas wie mit einem Schleier. Mit schneidenden Geschossen hieb er ihre Feldzeichen nieder und streckte selbst die Wagenkämpfer zu Boden — ein Bild der erbarmungslosen Effizienz des Krieges, der den Sieg sucht, indem er sowohl die Symbole der Ehre als auch die Kämpfer, die sie tragen, zerbricht.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the battlefield reality that skill and force can shatter both the outward emblems of honor (standards) and the warriors themselves. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s tension: kṣatriya-duty demands combat, yet the narrative repeatedly reminds the listener of war’s harsh, dehumanizing momentum.
Sanjaya describes a fierce missile-assault in which the Pāṇḍava forces are ‘covered’ by volleys of sharp, well-made arrows and specialized missiles (karṇī, nālīka, nārāca). The attack severs banners and strikes down chariot-fighters, signaling a decisive, demoralizing pressure on the Pāṇḍava side at that moment.