Shloka 41
Babhruvāhana’s Lament and Appeal for Expiation (प्रायश्चित्त-याचना)
वैशमग्पायन उवाच प्रायोपविष्टे नृपती मणिपूरेश्वरे तदा । पितृशोकसमाविष्टे सह मात्रा परंतप,वैशम्पायनजी कहते हैं--शत्रुओंको संताप देनेवाले जनमेजय! पिताके शोकसे संतप्त हुआ मणिपुरनरेश बभ्रुवाहन जब माताके साथ आमरण उपवासका व्रत लेकर बैठ गया, तब उलूपीने संजीवनमणिका स्मरण किया। नागोंके जीवनकी आधारभूत वह मणि उसके स्मरण करते ही वहाँ आ गयी
Vaiśaṃpāyana uvāca: prāyopaviṣṭe nṛpatī Maṇipūreśvare tadā | pitṛśoka-samāviṣṭe saha mātrā parantapa ||
Vaiśaṃpāyana sprach: Da, o Feindeverbrenner, Janamejaya, als der König von Maṇipura—vom Schmerz um seinen Vater überwältigt—mit seiner Mutter niedersaß und das Gelübde des Fastens bis zum Tod auf sich genommen hatte, gedachte Ulūpī des Saṃjīvanamaṇi, des lebensspendenden Juwels, auf dem das Leben der Nāgas ruht; und in dem Augenblick, da sie sich seiner erinnerte, erschien das Juwel dort.
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral complexity of responding to grief: a ruler may seek expiation through self-denial (fasting unto death), yet dharma also allows compassionate, rightful means to preserve life—especially when life can be restored without deceit or injustice.
Babhruvāhana, king of Maṇipura, stricken by grief for his father, sits with his mother undertaking a fast unto death. Ulūpī intervenes by recalling the Saṃjīvanamaṇi, the Nāgas’ life-restoring jewel, which immediately arrives.